Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng có gần 900 ý kiến nêu vấn đề cụ thể tại các địa bàn cụ thể của các tập đoàn, doanh nghiệp và hiệp hội trong nước cũng như quốc tế, VCCI đã tổng hợp thành 53 nhóm vướng mắc thuộc 10 lĩnh vực và đã được Bộ Tài chính tổng hợp.
Chúng tôi xin nhấn mạnh thêm tại hội nghị này 05 vấn đề mà hiện nay các doanh nghiệp đang rất băn khoăn:
Thứ nhất, sự bất định của thể chế đang trở thành một loại chi phí vô hình nhưng rất lớn. Điểm nghẽn được phản ánh nhiều nhất là khoảng trống pháp lý khi văn bản cũ đã bị bãi bỏ trước khi văn bản thay thế có hiệu lực, đồng thời pháp luật thay đổi tần suất cao mà thiếu độ mượt của quá trình chuyển tiếp. Tức là doanh nghiệp rơi vào tình thế nếu tuân thủ cái cũ thì vướng, mà không tuân thủ thì coi là vi phạm, vô tình rơi vào rủi ro pháp lý rất lớn.
Thứ hai, dòng tiền đang bị ách tắc ở nhiều khâu, đặc biệt là vấn đề hoàn thuế. Trong báo cáo của Bộ Tài chính có nêu đã xử lý, tuy nhiên số ít doanh nghiệp vẫn rất khó khăn khi bị "giam" khoản thuế này, đặc biệt là thuế giá trị gia tăng đầu vào. Nhiều doanh nghiệp đang là nạn nhân của đối tác bỏ trốn nhưng lại bị tạm dừng quyền hoàn thuế dù giao dịch là có thật. Vì không có hóa đơn đầu vào nên hiện nay bị treo.
Thứ ba, tư duy tiền kiểm vẫn đè nặng và chi phí tuân thủ. Ví dụ như thực phẩm đã đạt chuẩn quốc tế thì vẫn bị quản lý như nhóm nguy cơ cao, gây tốn kém và chậm trễ. Hóa chất nhập khẩu cũng bị ách tắc tại cảng vì chưa có giấy phép, trong khi do cổng thông tin một cửa quốc gia bị lỗi, phát sinh các chi phí lưu kho bãi khá lớn.
Thứ tư, sự thiếu lưu thông và chồng chéo trong pháp luật, tạo ra những vòng lặp vô tận. Một dự án cụ thể phải trình song song cả chủ trương đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng, môi trường mà không có một đầu mối. Quá trình chuyển đổi số có nơi vẫn chưa đạt được kết quả cuối cùng, tức là vẫn bắt chạy song song cả hồ sơ giấy kèm theo.
Thứ năm, nguồn lực cho đổi mới sáng tạo thực tế cũng chưa được khơi thông rõ ràng và vẫn thiếu cơ chế chấp nhận rủi ro thực chất. Tín dụng vẫn dựa vào bất động sản thế chấp. Chúng tôi mong muốn ngân hàng đồng hành cùng hoạt động kinh doanh và đầu tư của doanh nghiệp.
53 điểm nghẽn mà báo cáo VCCI có nêu có thể gói gọn trong một điểm là: Chúng ta vẫn có thể thông suốt được nguồn lực, nhưng hiệu quả đầu ra tổng thể vẫn chưa cao và vẫn bị hao mòn bởi các chi phí của sự không chắc chắn.
Cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao tinh thần cầu thị và tốc độ phản hồi của các bộ ngành. Trong báo cáo đã có 51/53 kiến nghị mà VCCI tổng hợp có ý kiến phản hồi của các bộ ngành.
Tuy nhiên, khi nghiên cứu các phản hồi, VCCI nêu 3 vấn đề chính gồm:
Thứ nhất, chủ yếu các phản hồi vẫn nêu về điều luật và quy định, trong khi tỉ lệ đáng kể phản hồi trong số 900 vấn đề cụ thể đó chỉ ra rằng vướng mắc không nằm ở chính sách mà nằm ở khâu thực thi. Điển hình như tình trạng nộp hồ sơ giấy song song mà trong báo cáo Bộ Tài chính cũng đã thẳng thắn khẳng định, pháp luật không yêu cầu và nguyên nhân xuất phát là từ khâu thực thi công vụ tại một số cơ quan tiếp nhận. Đây là một thực tế đặt ra câu hỏi lớn mong các cấp bộ ngành và các địa phương cần quan tâm hơn. Nếu chính sách đã đúng mà doanh nghiệp vẫn khổ, vẫn khó, ảnh hưởng khâu thực thi, chúng ta không nên ban hành quá nhiều văn bản vào đặc điểm này.
Thứ hai, vẫn còn đến 17 kiến nghị mới dừng ở mức là ghi nhận, nghiên cứu, tiếp thu. Với doanh nghiệp, ghi nhận là cần thiết nhưng vẫn chưa phải là kết quả cuối cùng. Nhiều doanh nghiệp mong muốn có cam kết về lộ trình và thời gian.
Thứ ba, với các vấn đề liên ngành, mỗi bộ chỉ trả lời phần theo thẩm quyền riêng của mình. Tuy nhiên, doanh nghiệp lại phải tự loay hoay chắp nối các mảnh giữa các bộ với nhau và kẹt ở giữa. Đây là một vấn đề thực tế rất rõ.
Từ đó, VCCI kiến nghị tập trung vào 03 nhóm giải pháp để gỡ vướng mắc:
Thứ nhất, không dừng ở sửa chính sách mà phải bảo đảm thực thi ở bên dưới, có lộ trình và có kết quả định hiện. Cụ thể có hai hoạt động đề xuất các bộ, địa phương nên có một cơ chế đo lường thực thi tại chính quyền ở cấp tiếp nhận, gồm chỉ số hài lòng của doanh nghiệp, đường dây phản hồi trực tiếp và chế tài đối với những người thực thi. Đó là cơ sở để chúng ta đánh giá thực thi ở bên dưới.
VCCI hiện đang phối hợp với một số địa phương triển khai các chỉ số DDCI, tức là chỉ số đánh giá sự thực thi ở cấp dưới của các sở ngành. Kết quả mang lại sự hài lòng và tăng trưởng của cộng đồng doanh nghiệp.
Thứ hai, mỗi kiến nghị trong 53 nhóm đã được Bộ Tài chính tổng hợp cần được gắn với một cơ quan chủ trì, một người chịu trách nhiệm, một thời hạn và một kết quả đo lường được về sự thay đổi. VCCI kiến nghị chúng ta làm theo định hướng này.
Thứ ba, giải quyết đồng bộ các vướng mắc liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực. Đây là nhóm khó nhất, liên quan đến cả luật đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường… hay là chồng chéo giữa các bộ. VCCI mong muốn, với mỗi vấn đề sẽ có một cơ quan chủ trì duy nhất và xuyên suốt đến kết quả cuối cùng theo nguyên tắc: Một đầu mối, một quy trình và một kết quả cho doanh nghiệp.
Ngoài ba nhóm về gỡ vướng mắc, VCCI cũng đề xuất 02 nhóm liên quan đến tăng trưởng:
Một là, cần có các hoạt động tạo cầu cho doanh nghiệp, nhất là trong thời điểm hiện nay như tháo gỡ các thủ tục xuất khẩu, mở rộng thị trường thông qua các hiệp định thương mại tự do để hỗ trợ xuất khẩu.
Hai là, có cơ chế tạo sự liên kết thực sự. Hiện nay, cơ chế liên kết có, chính sách hiện nay không sai nhưng chưa hỗ trợ cho sự liên kết này.
Liên quan đến Nghị định 132 về quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp, đối với quản lý thuế đối với giao dịch có liên kết, nếu quản lý chặt như hiện nay và không có sự kết nối giữa các doanh nghiệp với nhau thì không thể làm được, không thể hỗ trợ được địa bàn khó khăn.
Đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước là các tập đoàn lớn, phải phát huy vai trò là người mua lớn, "đại bàng" lớn. Doanh nghiệp FDI cam kết về nội địa hóa và doanh nghiệp tư nhân Việt Nam phải chủ động tham gia vào các chuỗi của mình. VCCI cam kết sẽ làm tốt hơn vai trò cầu nối và tham gia xây dựng chính sách, minh bạch hóa khâu thực thi.
Ái Linh
