Các chuyên gia kinh tế của VinaCapital cho rằng chiến sự nổ ra tại Trung Đông được dự báo sẽ không gây ảnh hưởng đáng kể đến Việt Nam, một phần nhờ tỷ trọng xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Đông hiện chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu, một phần nhờ khả năng xảy ra chiến dịch tác chiến trên bộ có quy mô lớn và kéo dài tại Iran là tương đối thấp.
Ông Trump kỳ vọng chiến sự sẽ kết thúc trong 5 tuần
Ông Michael Kokalari, CFA, Giám đốc phòng Phân tích kinh tê vĩ mô và Nghiên cứu thị trường, VinaCapital, cho biết cơ sở cho nhận định của VinaCapital bao gồm:
Hạn chế về nguồn dự trữ đạn dược của Mỹ: Các báo cáo dẫn nguồn quan chức Lầu Năm Góc cho thấy họ đang bày tỏ mối lo ngại đáng kể về khả năng duy trì một chiến dịch không kích kéo dài. Điều này hàm ý chiến dịch hiện tại nhiều khả năng chỉ diễn ra vài ngày oanh kích cường độ cao, sau đó hạ nhiệt trong vài tuần, thay vì leo thang thành một cuộc chiến kéo dài.
Lợi thế đàm phán của Trung Quốc: Trung Quốc là khách hàng mua khối lượng dầu thô lớn của Iran và có động lực mạnh hơn để ngăn chặn giá dầu tăng sốc hoặc gián đoạn kéo dài tại Eo biển Hormuz. Trung Quốc cũng có lợi thế đối với Mỹ nhờ vị thế chi phối chuỗi cung ứng đất hiếm.
Khả năng thay đổi chế độ ở Iran là thấp: Cấu trúc chính trị của Iran đã được “thiết chế hóa” thông qua Lực lượng Vệ binh Cách mạng và tầng lớp giáo sĩ, khiến kịch bản sụp đổ nội bộ nhanh chóng là khó xảy ra trừ khi có sự can thiệp của lực lượng “bộ binh tại chỗ” quy mô lớn. Kịch bản này cũng không khả thi do chiến tranh không được ủng hộ rộng rãi tại Mỹ, bao gồm cả trong nhóm cử tri của Tổng thống Trump.
Ngày 02/3/2026, Tổng thống Trump cho biết ông kỳ vọng chiến sự sẽ kết thúc trong vòng 5 tuần.
VinaCapital cho rằng Mỹ đang “hụt” dần dự trữ đạn dược và không thể đạt mục tiêu thay đổi chế độ, do đó có nhiều khả năng sẽ tìm cách kết thúc chiến sự trong khung thời gian này.
Bên cạnh đó, nếu xung đột kéo dài đến mức dự trữ dầu của Trung Quốc bắt đầu suy giảm, Trung Quốc sẽ gây sức ép lên Mỹ để kết thúc xung đột, thông qua việc tiếp tục siết chặt nguồn cung đất hiếm (vật liệu mà Mỹ cần để sản xuất vũ khí).
Lãi suất VND có thể lên mức 7%/năm
Theo bà Thái Thị Việt Trinh, Chuyên gia Phân tích kinh tế vĩ mô, VinaCapital, giá dầu toàn cầu đang tăng khoảng 30% kể từ đầu năm và nhiều khả năng đẩy lạm phát CPI của Việt Nam từ khoảng 2,5% so với cùng kỳ lên gần 4% trong những tháng tới.
Nhóm xăng dầu chiếm khoảng 4% rổ CPI, nhưng việc nhóm lương thực–thực phẩm chiếm gần 36% rổ CPI và phần lớn được sản xuất trong nước cũng tạo dư địa chính sách để hạn chế tác động của cú sốc lạm phát tạm thời lên nền kinh tế.
Giá dầu tăng cũng sẽ gây áp lực một phần lên tăng trưởng GDP, do Việt Nam nhập khẩu ròng năng lượng khoảng 1% GDP so với lượng năng lượng tiêu thụ (dù có khai thác dầu thô và khí). Dù vậy, trong bối cảnh kinh tế bị tác động, Chính phủ tương đối dễ dàng bù đắp lực cản này bằng các biện pháp kích thích.
Ngoài ra, đà tăng giá dầu do căng thẳng hiện tại có thể được “giảm sốc” phần nào bởi việc OPEC dự kiến tăng sản lượng từ tháng 4 và tồn kho xăng dầu – đặc biệt tại Trung Quốc – được cho là đang ở mức cao nhất trong nhiều năm tính đến đầu năm 2026.
Do đó, bà Thái Thị Việt Trinh cho rằng USD mạnh lên và giá vàng tăng (nhu cầu “trú ẩn”) có thể gây áp lực mất giá lên VND; kết hợp với CPI cao hơn sẽ củng cố dự báo trước đó của VinaCapital khi lãi suất huy động 12 tháng tại Việt Nam có thể tăng thêm 50–100 điểm cơ bản trong năm nay lên khoảng 7%/năm.
Chiến sự kéo dài, xuất khẩu của Việt Nam sẽ giảm
Theo ông Michael Kokalari, yếu tố khiến kịch bản “hạ nhiệt nhanh” trở nên phức tạp, đó là việc tấn công “chủ chốt” nhằm vào các lãnh đạo cấp cao của Iran, đã khiến quân đội Iran vận hành theo trạng thái bán tự chủ, có thể khiến lãnh đạo mới của Iran khó đưa ra lệnh ngừng bắn.
Một số định chế uy tín như: Standard Chartered, Goldman Sachs ước tính xác suất 10–20% cho kịch bản xung đột kéo dài có thể dẫn tới Eo biển Hormuz “đóng cửa hoàn toàn” - điều hầu như chưa từng xảy ra trong lịch sử – có thể buộc Iran phải tăng cường tấn công các tàu qua Eo biển, đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng trong tương lai gần.
Eo biển Hormuz đã bị “đóng cửa một phần”, chủ yếu là do phí bảo hiểm rủi ro và các chi phí liên quan tăng mạnh. Tuy nhiên, VinaCapital cho rằng Eo biển Hormuz “đóng cửa hoàn toàn” có xác suất thấp, do mức độ thiệt hại đáng kể đối với kinh tế Trung Quốc (một nửa khối lượng dầu đi qua Eo biển này hướng tới Trung Quốc).
Trong kịch bản xung đột kéo dài, các nhà hoạch định chính sách Việt Nam sẽ đối mặt 03 thách thức lớn:
- Lạm phát có thể vượt 5%, đẩy lãi suất huy động 12 tháng lên trên ngưỡng 7–8%.
- Tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 01 điềm phần trăm do giá dầu duy trì ở mức cao.
- Xuất khẩu của Việt Nam có thể suy giảm đáng kể, nhiều khả năng kéo giảm thêm khoảng 01 điểm phần trăm trong tăng trưởng GDP.
Chứng khoán và bất động sản bị ảnh hưởng mạnh
Phương pháp cho ước tính cho thấy tổng mức tác động giảm khoảng 02 điểm phần trăm đối với tăng trưởng GDP của Việt Nam trong kịch bản “chiến sự kéo dài”.
Theo đó, tâm lý đối với thị trường chứng khoán và bất động sản sẽ rất tiêu cực. Tuy nhiên, không chỉ dừng ở yếu tố tâm lý, thực tế tại Việt Nam cho thấy dòng tiền của người gửi tiết kiệm thường có xu hướng rút khỏi thị trường chứng khoán khi lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng tăng vượt ngưỡng 7–8%/năm.
Đồng thời, mặt bằng lãi suất tiền gửi trên 7–8%/năm thường kéo lãi suất vay mua nhà lên trên 12–13%/năm, và khi chạm ngưỡng này, nhu cầu/mức độ hào hứng với việc mua nhà thường suy giảm đáng kể.
Dù vậy, mức giảm 02 điểm phần trăm của tăng trưởng GDP trong kịch bản “chiến sự kéo dài” có thể đang phóng đại tác động thực tế lên tăng trưởng lợi nhuận (EPS) của các doanh nghiệp niêm yết.
Việc xuất khẩu suy giảm sẽ gây áp lực lên tăng trưởng GDP và việc làm trong lĩnh vực sản xuất. Nhưng cũng cần lưu ý rằng năm ngoái, dù xuất khẩu tăng vọt đã thúc đẩy tăng trưởng GDP Việt Nam lên 8%, điều này không đồng nghĩa với việc tăng trưởng EPS bứt phá tương ứng.
Nhóm hưởng lợi và chịu tác động trên thị trường chứng khoán
Chiến sự tại Trung Đông đã đẩy giá dầu và vàng tăng, và kéo theo khả năng tăng phí vận tải/đường biển. Điều này có thể tạo áp lực tăng lên lãi suất tại Việt Nam do lạm phát và biến động tỷ giá.
Các ngành “hưởng lợi – chịu tác động” trước các yếu tố này:
Hưởng lợi từ giá dầu tăng cao: Các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu sẽ ghi nhận lợi nhuận từ lượng hàng tồn kho hiện tại; doanh nghiệp lọc hóa dầu sẽ được hưởng lợi nhờ biên lợi nhuận lọc dầu mở rộng đi kèm với giá dầu tăng cao (hiện “crack spread” đang giao dịch ở mức cao nhất trong nhiều năm qua); các công ty dịch vụ dầu khí phụ trợ cho hoạt động Thăm dò & Khai thác hưởng lợi từ giá dầu lên cao; và các doanh nghiệp sản xuất cao su tự nhiên cũng được hưởng lợi nhờ mối tương quan chặt chẽ giữa giá cao su tổng hợp và giá dầu, từ đó đẩy giá cao su tự nhiên tăng.
Ảnh hưởng tiêu cực từ giá dầu tăng cao: Hàng không, du lịch và các doanh nghiệp liên quan đến du lịch.
Hưởng lợi từ cước vận tải tăng: Các doanh nghiệp vận tải biển trong nước được hưởng lợi từ cước vận tải cao hơn và khả năng các tuyến đường di chuyển bị kéo dài do chiến tranh. Các cổ phiếu cảng biển niêm yết tại Việt Nam được hưởng lợi, do cước vận tải tăng cao có xu hướng kéo theo phí bốc dỡ và lưu bãi của các doanh nghiệp khai thác cảng gia tang.
Ảnh hưởng tích cực tới các nhóm khác: Doanh nghiệp sản xuất phân bón urê (do Iran chiếm khoảng 10% xuất khẩu urê toàn cầu) hay doanh nghiệp kinh doanh trang sức hưởng lợi từ lượng vàng tồn kho hiện tại.
Ảnh hưởng tiêu cực tới các nhóm khác: Doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Trung Đông có thể bị giảm doanh số. Tuy nhiên doanh thu từ thị trường này thường chỉ chiếm dưới 10% tổng doanh thu của các doanh nghiệp niêm yết liên quan.
Ngoài các nhóm ngành nêu trên, cần lưu ý lãi suất tăng sẽ gây bất lợi cho các cổ phiếu nhạy cảm với lãi suất, bao gồm doanh nghiệp bất động sản.
Ban Mai
