Câu chuyện nội bộ của Vua Cua lần đầu được hé lộ qua chia sẻ của anh Nguyễn Hoàng Hải - CEO BeginGuru, người có hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ, truyền thông và đầu tư khởi nghiệp.
Anh Hải từng được Forbes 30 Under 30 Asia năm 2017 vinh danh ở lĩnh vực “Consumer Technology” và tham gia Hội đồng quản trị Vua Cua từ tháng 4/2023 cùng Founder Đoàn Thị Anh Thư. Ngoài ra, anh Hải cũng là thành viên Hội đồng quản trị của Nina Ecom Center, VCO Group và HOPE Corp.
Bài toán dòng tiền và quyết định cắt giảm một nửa doanh thu
Tại thời điểm anh Hải tham gia Hội đồng quản trị vào tháng 4/2023, bối cảnh của Vua Cua là công ty lỗ liên tục từ năm 2020 đến 2023, nợ vượt khả năng trả. Tuy nhiên, đơn hàng vẫn ghi nhận, kênh phân phối vẫn mở rộng, trong khi tài khoản công ty cạn dần.
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này nằm ở kỳ hạn thanh toán. Khi công ty đẩy mạnh kênh B2B, bán qua hệ thống siêu thị lớn, thời gian thanh toán bị kéo dài sau 30 đến 60 ngày.
“Nghĩa là công ty bỏ tiền mua nguyên liệu, trả lương, vận chuyển, giao hàng xong rồi đợi hai tháng mới thấy tiền về. Càng bán được nhiều, khoảng trống tiền mặt đó càng phình ra”, anh Hải cho hay.
Mức độ rủi ro tăng cao khi có giai đoạn 35% doanh thu của công ty đến từ một khách hàng duy nhất. Nếu đối tác này chậm một chu kỳ thanh toán, dòng tiền của toàn bộ doanh nghiệp sẽ đứt gãy.
Trước tình trạng kiệt quệ tài chính, trong một cuộc họp Hội đồng quản trị năm 2023, Founder Đoàn Thị Anh Thư đưa ra kế hoạch chuyển từ tự vận hành toàn bộ nhà hàng sang hình thức nhượng quyền. Quyết định này đồng nghĩa với việc doanh thu ghi nhận trên giấy tờ sẽ giảm khoảng một nửa ngay lập tức, do doanh thu từ cửa hàng nhượng quyền không còn được tính là doanh thu của công ty mẹ. Nhân sự cũng phải giảm tương ứng.
Đa số cổ đông phản đối kế hoạch này để tránh làm xấu các chỉ số tài chính. Tuy nhiên, anh Hải là người duy nhất giơ tay đồng ý.
Lý do anh Hải bỏ phiếu thuận là sự đảo chiều của dòng tiền. Khi nhượng quyền, người nhận nhượng quyền sẽ trả tiền trước. Nhờ đó, công ty thu tiền trước khi chi, thay vì chi trước rồi đợi hai tháng. Anh nói: “Nghe như một quyết định phá hoại. Nhưng nếu hôm ấy kế hoạch bị bác, tôi nghĩ công ty đã không còn tồn tại đến hôm nay”.
Quá trình tái cấu trúc và khoảnh khắc Founder muốn bán công ty
Sau quyết định chuyển hướng sang nhượng quyền, công ty bắt đầu triển khai với hai điểm thí điểm, không mở ồ ạt, do trước đó trong giai đoạn COVID-19, mô hình xe đẩy lưu động đã từng thất bại và phải đóng cửa.
Song song với việc thay đổi mô hình, công ty tiến hành đàm phán với các chủ nợ. Hội đồng quản trị trình bày tình hình thực tế, bao gồm cả các số liệu xấu, kèm theo lộ trình trả nợ cụ thể.
Lập luận được đưa ra là việc cấp thêm thời gian sẽ giúp chủ nợ thu hồi được nhiều hơn so với việc ép thanh lý tài sản ngay lập tức. Kết quả, gần như toàn bộ nợ quá hạn được xử lý xong trong năm 2025.
Đồng thời, sự phụ thuộc vào một khách hàng duy nhất được gỡ dần, giảm từ mức 35% doanh thu xuống còn 5% sau khoảng một năm. Theo anh Hải, chính sự cải thiện về tỷ lệ rủi ro này là yếu tố khiến một quỹ đầu tư lớn ở Bắc Mỹ quyết định thẩm định sâu hơn thay vì dừng lại.
Dù đã có lộ trình, áp lực trong quá trình tái cấu trúc vẫn đẩy người đứng đầu đến giới hạn. Vị chuyên gia chia sẻ, ở thời điểm khó khăn nhất, Founder Đoàn Thị Anh Thư từng bày tỏ ý định muốn bán công ty để thoát nợ.
“Tôi chỉ hỏi lại một câu: Bán xong thì chị làm gì? Chị không trả lời được. Lúc đó tôi biết vấn đề thật không nằm ở mô hình kinh doanh. Nó nằm ở chỗ người đứng đầu đã kiệt sức và mất phương hướng và không kế hoạch tài chính nào chữa được thứ đó nếu không gọi đúng tên nó ra trước”, anh Hải kể lại.
Từ kinh nghiệm đồng hành cùng Vua Cua, anh Hải đặt ra hai câu hỏi cho các nhà điều hành doanh nghiệp để xác định khả năng sống còn: “Tiền của anh chị về sau bao nhiêu ngày kể từ lúc anh chị chi ra? Và nếu khách hàng lớn nhất chậm đúng một chu kỳ thanh toán, công ty cầm cự được mấy tuần? Nếu câu trả lời cho câu thứ hai dưới sáu tuần, thì thứ đang tăng trưởng không phải là công ty. Là rủi ro”.
Áp lực từ khoản vay lãi suất 18%
Theo thông tin đã đưa trước đó, dù đã tái cấu trúc mô hình và đàm phán giãn nợ thành công với nhiều bên, Vua Cua vẫn phải đối mặt với các khoản nợ cá nhân từ cổ đông. Ngày 27/3/2025, Founder Đoàn Thị Anh Thư chính thức thông báo “tạm dừng phát triển Vua Cua tại Việt Nam”. Hệ thống giữ lại hai nhà hàng cho thuê nhượng quyền tại quận 1 và quận Tân Bình (TP HCM)
Nguyên nhân lớn nhất được Thư đưa ra là do nhận thấy bản thân chưa đủ giỏi để đưa thương hiệu đi xa hơn.
Đến ngày 2/4/2025, Thư cung cấp thêm thông tin chi tiết. Thư khẳng định: “Tôi tạm dừng phát triển chứ hoàn toàn không đóng cửa công ty ngay lập tức, các nhà hàng và văn phòng công ty của tôi vẫn hoạt động bình thường”.
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến quyết định ngưng phát triển xuất phát từ một khoản vay từ năm 2018 của chính cổ đông hiện tại, với mức lãi suất 18%. Đây là khoản vay tín chấp trong bối cảnh công ty không có tài sản thế chấp.
Thư cho biết đã trả lãi như cam kết trong hơn 4 năm, bao gồm cả giai đoạn COVID-19, khiến công ty rơi vào tình trạng đuối sức. Sau dịch, Vua Cua gần như không có thêm vốn mới. Cá nhân Thư phải gồng gánh, tự làm và trả các khoản nợ vay từ nhà cung cấp cũ cho đến quỹ Beacon (hiện đã hoàn tất thanh toán).
Khi không còn khả năng gồng lãi, Thư đã gửi email xin cắt lãi và xin phép trả dần nợ gốc. Tuy nhiên, cổ đông không chấp thuận.
Về định hướng, sau 9 năm hoạt động, Founder Vua Cua kết luận mô hình nhà hàng không thể phát triển mà thiếu nguồn lực vốn. Thư quyết định tạm dừng để đợi cơ hội mới. Dù công ty ghi nhận lỗ lũy kế, doanh thu sụt giảm so với thời kỳ đỉnh cao và vẫn còn nợ, Thư khẳng định vẫn mong muốn hoàn tất đủ vốn cho mọi người đã đầu tư vào công ty. Qua trải nghiệm này, Thư đưa ra lời khuyên cho những người mới khởi nghiệp: “Đừng vay lãi, hãy lượng sức mình, quy mô nhỏ làm việc nhỏ. Việc sử dụng vốn vay lãi cao có thể dẫn đến thất bại như Thư”.
Cập nhật: Chia sẻ với phóng viên trong sáng 25/8, Founder Vua Cua Đoàn Thị Anh Thư cho biết công ty đang xuất khẩu các sản phẩm sang Mỹ. Tháng 11 sẽ có thông tin chi tiết về mảng kinh doanh mới này.
Có thể thấy đây sẽ là hướng đi mới của Vua Cua sau giai đoạn tăng trưởng nóng tại thị trường Việt Nam và những khó khăn tài chính gặp phải.
Nhìn lại lịch sử hoạt động, Vua Cua từng là thương hiệu gây chú ý khi gọi vốn thành công trên chương trình Shark Tank Việt Nam mùa 4, nhận 3,5 tỷ đồng cho 10% cổ phần từ Shark Đỗ Liên. Công ty vượt qua đại dịch COVID-19 nhờ chiến lược chuyển đổi mô hình và phát triển nhượng quyền Vua Cua Express.
Tháng 9/2022, Vua Cua tiếp tục nhận vốn từ Beacon Fund (quỹ đầu tư Singapore hỗ trợ doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo) với số tiền không được tiết lộ.
Đến cuối năm 2023, Vua Cua tiến vào thị trường Mỹ nhưng kết quả không khả quan và phải dừng lại không lâu sau đó.
Đức Huy
