Kinh tế Việt Nam đang ghi nhận sự chuyển dịch mạnh mẽ với sự xuất hiện của các tập đoàn tư nhân quy mô lớn, giữ vai trò dẫn dắt các mạng lưới sản xuất sâu rộng từ công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp ô tô cho đến nông nghiệp và xây dựng hạ tầng.
Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh của toàn bộ chuỗi giá trị vẫn chịu sức ép lớn khi nguồn lực tài chính chưa thể liên thông xuyên suốt từ doanh nghiệp đầu tàu tới hàng nghìn nhà cung cấp vệ tinh. Trao đổi với VnExpress, ông Phạm Như Ánh đã phân tích bài toán làm thế nào để khơi thông dòng vốn, đồng thời chia sẻ định hướng của MB trong việc xây dựng hạ tầng tài chính số nhằm tạo nên hệ sinh thái hỗ trợ các doanh nghiệp Việt.
- Dưới góc nhìn của một nhà điều hành, theo ông, đâu là điểm nghẽn khiến dòng vốn chưa thể lưu chuyển xuyên suốt từ doanh nghiệp đầu tàu tới các nhà cung cấp trong chuỗi hiện nay?
- Vướng mắc lớn nhất nằm ở sự thiếu liên thông về thanh khoản giữa các mắt xích, khiến chi phí vốn bị tích tụ qua từng tầng nấc của chuỗi sản xuất. Theo các thống kê kinh tế, chi phí chuỗi cung ứng và logistics tại Việt Nam hiện chiếm khoảng 16-17% GDP, cao hơn nhiều so với mức bình quân 10-11% của thế giới. Một trong những nguyên nhân căn bản là lượng vốn lưu động bị ứ đọng trong các kỳ hạn thanh toán kéo dài từ 60 đến 90 ngày, tạo nên áp lực chi phí tài chính nặng nề lên giá thành sản phẩm.
Tại Việt Nam, các chuỗi sản xuất quy mô lớn thường có độ sâu từ bốn đến sáu tầng nấc. Trong khi đó, hạ tầng tài chính truyền thống chỉ tiếp cận được lớp nhà cung cấp trực tiếp ở tầng đầu tiên. Các nhà cung ứng ở tầng hai, tầng ba và tầng bốn buộc phải tự xoay xở chi phí tài chính với mức giá vốn cao. Gánh nặng này tích lũy qua từng công đoạn và đội thẳng vào giá thành sản phẩm cuối cùng, làm suy giảm năng lực cạnh tranh của chính doanh nghiệp đầu tàu và của cả nền kinh tế.
Muốn giải quyết tận gốc điểm nghẽn chi phí này, các tổ chức tín dụng không thể chỉ nhìn vào từng doanh nghiệp riêng lẻ hay dừng lại ở các khoản tài trợ đơn tầng, mà cần một phương thức số hóa để truyền dẫn uy tín tín dụng và thanh khoản từ doanh nghiệp trung tâm xuyên suốt xuống tận cùng hệ sinh thái phụ trợ. Đó là lý do vì sao chúng tôi nghiên cứu và xây dựng nền tảng tài trợ chuỗi cung ứng đa tầng (Deep-tier SCF Platform).
- Tài trợ chuỗi cung ứng (SCF) không phải khái niệm mới tại Việt Nam. Vì sao nhiều năm qua các ngân hàng vẫn chưa thể nhân rộng mô hình này thành công?
- Thị trường trước đây chủ yếu triển khai mô hình chuỗi đơn tầng: chỉ tài trợ cho lớp nhà cung cấp trực tiếp cấp một của doanh nghiệp trung tâm. Cách làm này không thể bứt phá bởi ba lực cản lớn.
Thứ nhất, các nhà cung cấp cấp 1 của các tập đoàn lớn (như Samsung, Hòa Phát hay Vinamilk) bản thân họ đã là doanh nghiệp lớn, mạnh về tài chính. Họ được các ngân hàng săn đón cho vay tín chấp với lãi suất thấp, nên không mặn mà với các gói tài trợ chuỗi phức tạp.
Thứ hai, doanh nghiệp trung tâm cũng không có động lực hỗ trợ. Họ có vị thế đàm phán cao, mua hàng trả chậm 60 - 90 ngày và có uy tín thanh toán tốt, nên họ rất ngại các thủ tục giấy tờ xác nhận công nợ rườm rà cho từng khoản vay của nhà cung cấp.
Cuối cùng, rào cản lớn nhất là nỗi sợ lộ bí mật kinh doanh. Không một doanh nghiệp đầu chuỗi nào chấp nhận giao nộp toàn bộ danh sách nhà cung cấp của mình cho ngân hàng, vì họ sợ rò rỉ dữ liệu cấu trúc chuỗi cung ứng vào tay đối thủ.
Chìa khoá mở đường cho dòng vốn toàn chuỗi
- Nền tảng SCF đa tầng của MB giải quyết bài toán liên thông giá trị cho toàn chuỗi bằng cơ chế vận hành và công nghệ nào?
- Chúng tôi chuyển đổi phương thức vận hành sang một nền tảng tài chính số hóa thông minh, kết hợp giữa công nghệ Blockchain và mô hình tự động toàn trình (Straight-Through Processing). Trọng tâm của giải pháp là việc chuyển hóa các nghĩa vụ thanh toán thành Cam kết thanh toán điện tử (Digipo).
Ví dụ, khi doanh nghiệp trung tâm nghiệm thu đơn hàng (ví dụ 100 tỷ đồng), một lượng Digipo tương ứng sẽ được khởi tạo và phát hành. Doanh nghiệp Tầng 1 có lựa chọn giữ lại phần giá trị gia tăng của mình (ví dụ 10 tỷ) và tiếp tục phân bổ 90 tỷ đồng Digipo còn lại xuống cho các nhà cung cấp Tầng 2. Cứ như vậy, Digipo được chia nhỏ và lan tỏa theo mô hình thác nước xuống Tầng 3, Tầng 4... cho đến tận gốc các nhà cung cấp cuối cùng trong chuỗi cung ứng.
Tại bất kỳ thời điểm nào trong chuỗi, bất kỳ mắt xích nào nắm giữ Digipo nếu có nhu cầu chuyển đổi thành tiền mặt đều có thể thực hiện chiết khấu trực tuyến ngay trên nền tảng để nhận thanh toán sớm tức thì với chi phí vốn tối ưu dựa trên uy tín của doanh nghiệp trung tâm, mà không cần trải qua thủ tục thế chấp, cấp hạn mức phức tạp. Toàn bộ quy trình từ định danh, khởi tạo, phân bổ Digipo đến đối soát thanh toán khi doanh nghiệp trung tâm chi trả vào ngày đáo hạn đều được xử lý hoàn toàn tự động thông qua Digipo Trail. Dòng tiền nhờ đó lưu chuyển thông suốt trong toàn chuỗi với tốc độ tính bằng giây.
Số hóa toàn trình trải nghiệm
- Việc kết nối hàng nghìn đối tác qua nhiều tầng nấc thường đặt ra thách thức rất lớn về an toàn thông tin và quyền riêng tư thương mại. MB giải quyết bài toán này thế nào?
- Nền tảng ứng dụng công nghệ Blockchain với cơ chế lưu vết, chống chối bỏ và xác thực ngang hàng từng bậc để thiết lập niềm tin số cho toàn hệ thống. Cơ chế này bảo đảm mỗi doanh nghiệp chỉ tương tác và xác thực dữ liệu trực tiếp với đối tác liền kề của mình trong chuỗi giá trị.
Cụ thể, doanh nghiệp trung tâm chỉ làm việc với cấp một, cấp một xác thực công nợ với cấp hai, cấp hai định danh với cấp ba. Doanh nghiệp đầu chuỗi hoàn toàn không phải cung cấp danh mục nhà cung cấp tầng 2, tầng 3 cho ngân hàng, đồng thời doanh nghiệp cấp một cũng không có quyền truy cập để biết cấp hai đang thu mua vật tư từ đơn vị nào, khối lượng bao nhiêu. Mọi giao dịch phân bổ Cam kết thanh toán điện tử (Digipo) đều được mã hóa và xác thực độc lập dưới dạng Digipo Trail ứng dụng công nghệ Blockchain, bảo đảm tính bất biến, chống chối bỏ nhưng tuyệt đối bảo mật cấu trúc thương mại của từng mắt xích.
- Cấp vốn xuống tận các tầng sâu mà không đòi hỏi tài sản bảo đảm, MB quản trị rủi ro nợ xấu như thế nào?
- Cần nhìn nhận chính xác rằng đây là nghiệp vụ phi tín dụng liên quan đến khoản phải thu được triển khai trên nền tảng số, chứ không phải nghiệp vụ cấp tín dụng đơn lẻ có bảo đảm bằng tài sản truyền thống. Ngân hàng không đánh giá rủi ro dựa trên năng lực tài chính riêng biệt của từng doanh nghiệp phụ trợ ở tầng sâu, mà quản trị rủi ro tập trung vào năng lực tài chính và uy tín thanh toán của doanh nghiệp trung tâm, người giữ nghĩa vụ chi trả cuối cùng cho toàn bộ đơn hàng.
Nhờ đó, xếp hạng tín dụng cao và chi phí vốn tối ưu của doanh nghiệp đầu tàu được lan tỏa gián tiếp xuống toàn bộ các tầng cung ứng bên dưới. Về phía ngân hàng, chúng tôi áp dụng quy trình thẩm định tín dụng chặt chẽ đối với doanh nghiệp trung tâm ngay từ đầu, thiết lập hạn mức kiểm soát rủi ro tuân thủ nghiêm ngặt Luật Các tổ chức tín dụng. Khi toàn bộ chuỗi được tiếp sức thanh khoản kịp thời, hoạt động sản xuất diễn ra liền mạch, chi phí cấu thành sản phẩm được tối ưu, rủi ro đứt gãy đơn hàng giảm đi rõ rệt, từ đó nâng cao tính an toàn tài chính cho chính doanh nghiệp trung tâm và ngân hàng.
Nền tảng này sử dụng công nghệ từ đối tác quốc tế. MB kiểm soát vấn đề an ninh mạng và bảo mật dữ liệu khách hàng ra sao?
- Đối tác công nghệ của chúng tôi là một đơn vị công nghệ tài chính chuyên về giải pháp chuỗi cung ứng hàng đầu khu vực. MB mua giải pháp công nghệ, nhưng 100% hệ thống máy chủ, hạ tầng và dữ liệu khách hàng được đặt tại MB ở Việt Nam.
Toàn bộ hệ thống vận hành tuân thủ nghiêm ngặt Luật An ninh mạng và các quy định bảo vệ dữ liệu của cơ quan quản lý. Nền tảng này được tích hợp trực tiếp vào hệ sinh thái ngân hàng số BIZ MBBank, do đội ngũ công nghệ của MB hoàn toàn làm chủ nên hoàn toàn yên tâm về vấn đề bảo mật.
Đầu tư một nền tảng quy mô và phức tạp như SCF, MB kỳ vọng gì về bài toán lợi nhuận và tăng trưởng tín dụng?
- Khi bắt tay vào làm nền tảng này, MB chưa nghĩ nhiều đến bài toán lợi nhuận. Mục tiêu lớn nhất của chúng tôi là mở ra một hướng quản trị hoàn toàn mới cho chuỗi cung ứng và hệ sinh thái của các doanh nghiệp lớn.
Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển rất nhanh, bắt đầu xuất hiện những tập đoàn kinh tế tư nhân quy mô lớn, những "Chaebol" của Việt Nam, sở hữu chuỗi cung ứng cực kỳ dài và phân nhánh sâu rộng, từ sản xuất ô tô, chế biến thực phẩm, đến xây dựng, sản xuất công nghiệp…
Nếu không có một nền tảng số hóa để kết nối, chuỗi cung ứng dài này sẽ vận hành rất nặng nề. Nếu qua 5 tầng, mà mỗi tầng doanh nghiệp đều phải tự đi vay ngân hàng với chi phí đắt đỏ, cộng dồn lại, gánh nặng chi phí tài chính đội lên sản phẩm cuối cùng sẽ khổng lồ. Điều đó làm giảm sức cạnh tranh của chính tập đoàn đầu chuỗi và của cả nền kinh tế.
Khi MB xây dựng nền tảng này, chúng tôi muốn trao cho các doanh nghiệp lớn một công cụ quản trị chuỗi cung ứng minh bạch, bền vững. Doanh nghiệp trung tâm có thể chăm sóc, nuôi dưỡng toàn bộ hệ sinh thái nhà cung cấp từ lớn đến nhỏ của mình với chi phí vốn tối ưu nhất.
Chúng tôi xác định đây là cuộc chơi dài hạn. Khi giải quyết được bài toán dòng tiền cho xã hội, khách hàng vận hành hiệu quả sẽ gắn bó với ngân hàng. Lợi ích của nhà băng sẽ đến tự nhiên từ việc mở rộng tập khách hàng, tăng trưởng tiền gửi không kỳ hạn (CASA), thu phí dịch vụ thanh toán và quản lý dòng tiền, chứ không đơn thuần là câu chuyện cho vay kiếm lời tức thời.
Nội dung: Ngọc Lệ
Thiết kế: Thái Hưng - Quốc Tuấn
