VinaCapital vừa có báo cáo cập nhật mới nhất về tình hình chiến sự Trung Đông và tác động đối với Việt Nam.
Các chuyên gia của VinaCapital nhận định, cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã kéo dài được 01 tháng, kinh tế Việt Nam sẽ chịu tác động đáng kể, lạm phát có thể bị đẩy thêm 2,0 điểm phần trăm, tăng trưởng GDP sụt giảm 1,5 điểm phần trăm.
Chính phủ Việt Nam đang có những động thái can thiệp quyết liệt hơn nhằm hỗ trợ nền kinh tế và kìm hãm đà tăng của giá xăng dầu, bao gồm: áp dụng các chính sách hỗ trợ giá xăng dầu với quy mô lớn hơn so với quá khứ (mức trợ giá xăng dầu của Việt Nam trước đây chưa bao giờ vượt ngưỡng 0,5% GDP, thấp hơn so với mức xấp xỉ 3% GDP của Indonesia).
Chiến sự sẽ hạ nhiệt trong 2–3 tuần tới?
Các chuyên gia của VinaCapital cho rằng 80% khả năng chiến sự sẽ hạ nhiệt trong vòng 2–3 tuần tới.
Các ước tính tác động đến nền kinh tế dựa trên giả định rằng xung đột sẽ hạ nhiệt trong vòng 2–3 tuần tới (với việc tàu hàng tiếp tục lưu thông qua Eo biển Hormuz), và sau đó sẽ mất thêm 4–5 tháng nữa để thị trường năng lượng toàn cầu bình thường hóa trở lại.
Nêu lý do cuộc xung đột sẽ hạ nhiệt, ông Michael Kokalari, CFA, Giám đốc phòng Phân tích kinh tê vĩ mô và Nghiên cứu thị trường, VinaCapital, cho rằng chuỗi cung ứng toàn cầu chỉ chịu đựng được 3-4 tuần nữa, nếu không sẽ đứt gãy dây chuyền, châm ngòi cho những cú sốc kinh tế và tài chính.
Ảnh hưởng từ xung đột sẽ khiến nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Vùng Vịnh đối mặt với nguy cơ bị gián đoạn, ngay sau khi các tàu chở khí từ Trung Đông cập cảng đích.
Tình trạng tương tự cũng sẽ xảy ra với 1/3 nguồn cung heli toàn cầu (nguyên liệu thiết yếu để sản xuất bo vi mạch) và gần 1/3 lượng phân bón của thế giới (phục vụ cho vụ mùa sắp tới).
Đặc biệt, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm tiến sát mốc 4,5%/năm. Đây là ngưỡng áp lực khiến Tổng thống Trump liên tục phải hạ giọng với các lời đe dọa nhắm vào Iran suốt tháng qua.
Ngoài ra, kho dự trữ tên lửa của Mỹ hiện chỉ đủ dùng trong khoảng 01 tháng. Việc bù đắp lại kho vũ khí này đòi hỏi các nguyên tố hiếm như: gallium và germanium (những vật liệu hiện đang bị Trung Quốc kiểm soát nguồn cung), theo Viện Các quân chủng Thống nhất Hoàng gia Anh (RUSI).
Việt Nam có đủ nguồn cung dầu cho đến khoảng giữa tháng 5
Theo VinaCapital, Việt Nam hiện tiêu thụ hơn 500.000 thùng dầu thô mỗi ngày (bpd), tương đương với mức tiêu thụ của Philippines, Nigeria và Nam Phi, trong đó gần 200.000 thùng được sản xuất trong nước.
Hai nhà máy lọc dầu nội địa đang đáp ứng khoảng 60 - 70% nhu cầu thành phẩm dầu tinh chế.
Về khí đốt, Việt Nam có nguồn khí tự nhiên tự khai thác và duy trì khả năng tự cung cấp cho đến thời gian gần đây, trước khi bắt đầu nhập khẩu một lượng nhỏ LNG.
Mặc dù vậy, các hãng hàng không Việt Nam dự kiến sẽ phải cắt giảm khoảng 20% số chuyến bay.
Thông tin cho rằng trong chuyến thăm Nga tuần trước, Thủ tướng đã đảm bảo được nguồn cung dầu dự trữ khẩn cấp cho hơn 10 ngày.
Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đề nghị sự hỗ trợ từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Angola. Đồng thời, tờ Bloomberg đưa tin "Trung Quốc đã xuất khẩu dầu diesel và các loại nhiên liệu khác cho các quốc gia đang thiếu năng lượng ở Đông Nam Á trong cuối tuần này, bao gồm có Việt Nam”.
Tác động đối với Việt Nam
Dựa trên giả định rằng xung đột sẽ hạ nhiệt trong 2–3 tuần tới, cũng như dựa trên nghiên cứu từ IMF về tác động của các cú sốc giá dầu đối với tăng trưởng GDP các nước thị trường mới nổi, bà Thái Thị Việt Trinh, Chuyên gia phân tích kinh tế vĩ mô, VinaCapital, ước tính thiệt hại kinh tế đối với Việt Nam như sau:
- Tăng trưởng GDP sụt giảm 1,5 điểm phần trăm (trong điều kiện các yếu tố khác không đổi).
- Lạm phát trung bình tăng từ mức khoảng 3,5% (năm 2025) lên khoảng 5–5,5% (năm 2026).
“Các ước tính trên chưa bao gồm những biện pháp can thiệp của Chính phủ nhằm giảm thiểu tác động của cuộc chiến đối với Việt Nam. Đồng thời, chúng tôi giả định giá dầu Brent trung bình năm nay sẽ tăng khoảng 25%, từ 70 USD/thùng (năm 2025) lên khoảng 87 USD/thùng (năm 2026)”, bà Trinh chia sẻ.
Có một quy tắc tại Việt Nam: giá dầu cứ tăng 10% thì lạm phát (CPI tổng thể) sẽ tăng trực tiếp 0,5 điểm phần trăm. Ngoài tác động trực tiếp, các tác động gián tiếp sẽ tiếp tục đẩy lạm phát lên cao với một độ trễ nhất định.
Thêm vào đó, một số yếu tố khác cũng đang đóng vai trò then chốt: giá phân bón tăng mạnh (chiếm khoảng 20% chi phí sản xuất nông nghiệp); và lạm phát giá lương thực của Việt Nam (vốn được kìm hãm nhờ sự suy yếu của kinh tế Trung Quốc những năm qua) nay có thể đảo chiều nếu Trung Quốc bắt đầu chiến lược tích trữ hàng hóa.
Tổng hợp các yếu tố trên, chúng tôi cho rằng CPI tổng thể của Việt Nam sẽ tăng khoảng 2,0 điểm phần trăm, trong trường hợp Chính phủ không triển khai các chính sách trợ giá nhiên liệu quy mô lớn.
Kích thích tài khóa là cần thiết, gồm trợ giá xăng dầu
Mặt bằng lãi suất tại Việt Nam vốn đã chịu áp lực tăng đáng kể từ năm 2025, do tình trạng căng thẳng thanh khoản trong hệ thống ngân hàng, do tăng trưởng tín dụng cao hơn tăng trưởng huy động tới 5 điểm phần trăm.
Cú sốc giá dầu hiện tại đẩy lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng tại nhiều ngân hàng thương mại vượt mốc 9%/năm, đây thường là ngưỡng khiến dòng tiền rút khỏi thị trường chứng khoán để quay về kênh tiền gửi truyền thống.
Hơn nữa, giá dầu tăng vọt sẽ đẩy Cán cân thanh toán của Việt Nam vào trạng thái thâm hụt, gây áp lực mất giá lên VND và thu hẹp dư địa nới lỏng tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước để hỗ trợ nền kinh tế.
Ngoài ra, một số vấn đề khác đang nổi lên. Giá phân bón đã tăng vọt, nhập khẩu than nhiệt đang trở nên khó khăn hơn, và ngành du lịch bị ảnh hưởng rõ ràng, với sự suy giảm đáng chú ý ở lượng khách du lịch, đặc biệt là từ Ấn Độ.
Cuối cùng, giải ngân đầu tư công đã bứt phá mạnh mẽ trong năm ngoái, nhưng hiện tai giá vật liệu xây dựng hiện nay đang tăng mạnh và nguồn cung hạn chế (70% nhựa đường của Việt Nam được nhập khẩu từ Trung Đông), qua đó tiếp tục tác động đến khả năng của Chính phủ trong việc kích thích nền kinh tế.
Vạn Xuân
