NHNN đưa mua hẳn chứng từ theo L/C tự phát hành vào kiểm soát tín dụngNgày 18/10, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) ban hành Công văn 9608/NHNN-CSTT, tăng cường kiểm soát hoạt động mua hẳn miễn truy đòi bộ chứng từ theo thư tín dụng (L/C) do chính tổ chức tín dụng phát hành.

Theo đó, các ngân hàng phải quản lý rủi ro tương tự hoạt động cấp tín dụng, đồng thời kiểm soát tăng trưởng dư nợ trong mức tối đa đã được NHNN thông báo sau khi trừ số dư các giao dịch thuộc diện điều chỉnh phát sinh trong năm 2026.

Hoạt động mua hẳn L/C cho phép doanh nghiệp thụ hưởng nhận tiền trước hạn thanh toán. Với thư tín dụng do chính mình phát hành, ngân hàng vừa thực hiện cam kết thanh toán, vừa ứng vốn mua chứng từ, trong khi nguồn hoàn trả gắn với nghĩa vụ của khách hàng mở L/C. Khoản ứng trước tạo ra nhu cầu tài trợ thực tế, đi kèm chi phí vốn và rủi ro thu hồi tiền bên cạnh nguồn phí dịch vụ.

Trước đây, giao dịch mua hẳn chứng từ theo L/C tự phát hành được hưởng một số ngoại lệ khi xác định tổng mức dư nợ cấp tín dụng đối với ngân hàng phát hành và trong quy định về phân loại tài sản có. Công văn 9608 bổ sung yêu cầu kiểm soát tăng trưởng tín dụng đối với số dư thuộc phạm vi điều chỉnh, qua đó gắn khả năng mở rộng nghiệp vụ với dư địa tín dụng của từng ngân hàng.

Phí L/C tăng hơn 4 lần tại Techcombank, SHB ghi nhận gần 78.000 tỷ đồng phải thu

Tổng hợp báo cáo tài chính của 28 ngân hàng cho thấy lãi thuần từ hoạt động dịch vụ trong 9 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 78.705 tỷ đồng, tăng 62,8% so với cùng kỳ. Techcombank dẫn đầu với 10.425 tỷ đồng, tăng 68,1%, tiếp đến là VPBank với 8.644 tỷ đồng. Sacombank ghi nhận 8.206 tỷ đồng, cao hơn 3,5 lần so với cùng kỳ năm trước.

Trong lĩnh vực tài trợ thương mại, Techcombank ghi nhận 2.922 tỷ đồng thu nhập từ mua hẳn miễn truy đòi bộ chứng từ theo L/C trong 9 tháng đầu năm 2026, tăng 334,1% so với mức 673 tỷ đồng cùng kỳ. Khoản thu này chiếm 20,3% doanh thu dịch vụ trước chi phí của ngân hàng.

Từ ngày 13/4, Techcombank đổi tên phí L/C trả chậm thành phí L/C mua hẳn bộ chứng từ trả chậm, đồng thời giữ nguyên mức phí và phương thức thu. Doanh thu từ hoạt động này phụ thuộc vào giá trị giao dịch, mức phí áp dụng và thời hạn tài trợ.

Đáng chú ý, trái với đà tăng của nguồn thu phí, khoản phải thu từ mua hẳn chứng từ theo L/C do chính Techcombank phát hành giảm từ 37.990 tỷ đồng cuối năm 2025 xuống 24.978 tỷ đồng tại ngày 30/9/2026, tương đương mức giảm 34,3%.

Sự khác biệt xuất phát từ phạm vi và thời điểm ghi nhận của hai chỉ tiêu. Doanh thu phí phản ánh hoạt động mua hẳn L/C nói chung trong suốt 9 tháng, còn số dư phải thu chỉ thể hiện phần vốn chưa thu hồi từ các thư tín dụng do chính Techcombank phát hành tại thời điểm cuối kỳ.

Trong khi danh mục tại Techcombank thu hẹp, VPBank ghi nhận khoản phải thu từ mua hẳn chứng từ theo L/C tự phát hành tăng 114,9%, từ 3.198 tỷ đồng cuối năm trước lên 6.871 tỷ đồng tại ngày 30/9. LPBank cũng ghi nhận gần 300 tỷ đồng phải thu từ nghiệp vụ tương ứng.

Tại SHB, khoản phải thu liên quan đến mua hẳn miễn truy đòi bộ chứng từ đạt 77.943 tỷ đồng, tăng 26,6% và tương đương 7,85% tổng tài sản. Khoản mục cùng nhóm tại MB tăng gần 69%, lên 13.597 tỷ đồng. KienlongBank ghi nhận 4.138 tỷ đồng, tăng 84,7%, trong khi BVBank có số dư khoảng 411 tỷ đồng.

Phạm vi thuyết minh tại SHB, MB, KienlongBank và BVBank rộng hơn hoặc chưa tách riêng các giao dịch theo L/C tự phát hành. Giá trị thực tế chịu khấu trừ theo Công văn 9608 vì vậy phụ thuộc vào phần số dư thuộc diện kiểm soát tại từng ngân hàng.

Tại hội nghị nhà đầu tư ngày 15/10, ông Đinh Ngọc Dũng, Phó Tổng giám đốc SHB, cho biết danh mục L/C mua hẳn miễn truy đòi có quy mô khoảng 75.000 tỷ đồng, đã ở mức cao và ngân hàng dự kiến giảm dần.

Theo lãnh đạo SHB, các giao dịch được thẩm định tương tự hoạt động cho vay, với tỷ lệ cấp vốn trên giá trị tài sản bảo đảm (LTV) bình quân khoảng 60%. Ngân hàng cho biết các khoản L/C trong danh mục đã được thu hồi đúng hoặc trước hạn trong thời gian triển khai. Kế hoạch thu hẹp được công bố trước khi NHNN ban hành Công văn 9608, gắn với chiến lược quản lý tài sản và nguồn vốn của SHB.

Mua hẳn L/C và hoạt động cho vay cạnh tranh dư địa tín dụng

Yêu cầu kiểm soát mới khiến số dư mua hẳn L/C tự phát hành thuộc diện điều chỉnh phải chia sẻ hạn mức với các khoản cấp tín dụng khác. Khi mức dư nợ tối đa được giao giữ nguyên, quy mô nghiệp vụ này càng lớn, phần dư địa còn lại dành cho hoạt động cho vay càng thu hẹp.

Sự thay đổi đặt nguồn thu phí tài trợ thương mại trong bài toán hiệu quả sử dụng hạn mức. Mua hẳn L/C mang lại doanh thu dịch vụ nhưng phát sinh chi phí tài trợ, vận hành và rủi ro tín dụng. Trong khi đó, hoạt động cho vay tạo thu nhập lãi, đi kèm chi phí huy động và rủi ro thu hồi nợ.

Khi dư địa tín dụng hạn chế, một giao dịch mua hẳn chứng từ dù có lợi nhuận vẫn có thể kém hấp dẫn hơn khoản cho vay sử dụng lượng hạn mức tương đương. Chênh lệch về lợi ích kinh tế giữa hai phương án phản ánh chi phí cơ hội, ảnh hưởng đến quyết định phân bổ vốn và lựa chọn sản phẩm kinh doanh của từng ngân hàng.

Thời hạn tài trợ và giá vốn điều chuyển nội bộ cũng chi phối hiệu quả nghiệp vụ. Giao dịch có kỳ hạn dài hơn có thể mang lại nguồn phí lớn hơn nhưng đồng thời kéo dài thời gian sử dụng vốn và hạn mức tín dụng. Khả năng sinh lời còn phụ thuộc vào chi phí tài trợ, rủi ro thu hồi và tốc độ quay vòng khoản phải thu.

Bên cạnh hạn mức tăng trưởng, thanh khoản cũng ảnh hưởng đến khả năng duy trì danh mục. Ngân hàng có thể bố trí đủ nguồn tiền để mua bộ chứng từ nhưng vẫn bị giới hạn quy mô giao dịch khi dư địa tín dụng thu hẹp. Mức độ tập trung khách hàng, lịch đáo hạn và chất lượng nguồn hoàn trả còn tác động đến nhu cầu vốn, đặc biệt khi thời gian thanh toán kéo dài hơn dự kiến.

Công văn 9608 được ban hành sau khi quý III kết thúc, trong khi số dư tại ngày 30/9 phản ánh hoạt động trước thời điểm bổ sung yêu cầu kiểm soát. Tác động đến nguồn thu phí và khả năng mở rộng cho vay trong các kỳ tiếp theo sẽ phụ thuộc vào hạn mức được giao, số dư thực tế thuộc diện khấu trừ và hiệu quả kinh tế của từng nghiệp vụ tại mỗi ngân hàng.

Mặc Vũ