VinaCapital vừa có báo cáo cập nhật mới nhất về tình hình chiến sự Trung Đông và tác động đối với Việt Nam.
Chỉ một phần ba tên lửa của Iran được xác nhận bị phá hủy
Theo báo cáo của VinaCapital, việc phong tỏa Eo biển Hormuz của Iran làm ảnh hưởng khoảng 17% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, tương đương 20 triệu thùng/ngày (trên tổng mức tiêu thụ 104 triệu thùng/ngày của toàn thế giới trước khi nổ ra xung đột).
Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển này đã sụt giảm tới 97%, từ khoảng 140 chuyến/ngày xuống chỉ còn xấp xỉ 10 chuyến/ngày như hiện nay. Bên cạnh đó, có khoảng 10 triệu thùng/ngày sản lượng khai thác đang trong tình trạng "đóng băng" (shut-in) và không thể tái khởi động ngay lập tức.
Có thể nói, cú sốc đứt gãy nguồn cung lần này nghiêm trọng hơn rất nhiều so với hai cuộc khủng hoảng địa chính trị thập niên 1970 (vốn chỉ làm gián đoạn chưa tới 10% nguồn cung toàn cầu).
Tuy nhiên, nghịch lý là đà tăng giá của thập niên 70 lại cao hơn rất nhiều (hiện tại giá dầu Brent mới tăng khoảng 70% từ đầu năm, trong khi năm 1973 giá đã tăng gấp 4 lần).
Một số ý kiến cho rằng giá dầu tăng tương đối "ôn hòa" xuất phát từ việc các nền kinh tế phát triển ngày nay đã giảm phụ thuộc hơn vào năng lượng (chúng tôi không đồng tình với quan điểm này).
Ngoài ra, có ý kiến cho rằng diễn biến giá dầu hiện tại chính là minh chứng cho "Nghịch lý TACO" ("Trump Luôn Rút Lui") mà chúng tôi đã phân tích ở trên.
Tuy nhiên, một yếu tố thực tế hơn giúp kìm hãm đà tăng giá là: mặc dù có tới 20 triệu thùng/ngày bị mắc kẹt tại Eo biển Hormuz, vẫn có các phương án thay thế khác nhau có thể giúp thu hẹp mức thâm hụt xuống chỉ còn khoảng 10 triệu thùng/ngày.
Các giải pháp thay thế này bao gồm việc Tổng thống Trump nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với dầu Nga và, một cách kỳ lạ, với dầu Iran. Ngoài ra, Ả Rập Xê Út có một đường ống xuyên quốc gia có khả năng vận chuyển khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày, cho phép vận chuyển ra Biển Đỏ để xuất khẩu.
Tổng hợp lại, những biện pháp này có thể giảm khối lượng bị ảnh hưởng từ 20 triệu xuống 10 triệu thùng mỗi ngày.
Tình trạng leo thang mới nhất
Nhắc đến tuyến đường ống dẫn dầu ra Biển Đỏ của Ả Rập Xê Út cũng là để dẫn nhập vào những diễn biến leo thang mới nhất trong dịp cuối tuần qua:
Lực lượng Houthi chính thức tham chiến và hoàn toàn có khả năng phong tỏa Biển Đỏ. Nếu kịch bản này xảy ra, nguồn cung 5 triệu thùng/ngày qua đường ống của Ả Rập Xê Út đề cập ở trên cũng sẽ bị vô hiệu hóa. Việc cả Eo biển Hormuz và Biển Đỏ bị phong tỏa cùng lúc sẽ ảnh hưởng mạnh vào nền kinh tế toàn cầu.
Hơn 3.000 lính Thủy quân Lục chiến Mỹ đã được điều động tới khu vực vào thứ Sáu tuần trước, và khoảng 10.000 binh sĩ khác được cho là đang trên đường tập kết. Theo một bài viết trên tờ The Washington Post, Mỹ đang thể hiện sự sẵn sàng và sẵn lòng đổ bộ trong một thời gian dài, có thể bắt đầu với Đảo Kharg.
Chúng tôi quan sát rằng Iran đã kiên định theo một chiến lược leo thang “trả đũa tương xứng”.
Cụ thể, cứ mỗi mục tiêu trên lãnh thổ Iran bị Mỹ hoặc Israel không kích, Tehran sẽ đáp trả bằng cách tấn công một mục tiêu có tính chất tương tự. Điển hình như những ngày gần đây, sau khi một nhà máy thép tại Iran bị oanh tạc, họ lập tức tấn công vào các cơ sở luyện nhôm ở Bahrain và UAE. Tương tự, sau khi một trường đại học ở Iran bị trúng đạn, Tehran đã đưa ra cảnh báo rằng các cơ sở giáo dục của Mỹ trong khu vực cũng sẽ lọt vào tầm ngắm.
Giới phân tích cũng chỉ ra một mô hình hành vi quen thuộc: Tổng thống Trump thường có những phát ngôn leo thang căng thẳng ngay sau khi thị trường chứng khoán đóng cửa vào chiều thứ Sáu. Tuy nhiên, một điểm đáng mừng là không có chiến dịch quân sự quy mô lớn nào nổ ra trong dịp cuối tuần qua, ngoại trừ một vài đợt nã tên lửa qua lại. Eo biển Hormuz hiện vẫn bị phong tỏa, nhưng Iran đang nhượng bộ đôi chút khi nới lỏng số lượng tàu thuyền được phép đi qua, với điều kiện phải nộp mức "phí qua cửa" lên tới 2 triệu USD cho mỗi chuyến.
Cuối cùng, truyền thông Mỹ đang ngày càng mổ xẻ nhiều hơn về việc Iran sẽ là một đối thủ đáng gờm như thế nào nếu Mỹ thực sự tiến hành chiến dịch đổ bộ. Hãng tin Reuters vừa đăng tải một bài viết chỉ ra rằng tình báo Mỹ mới chỉ xác nhận phá hủy được khoảng 1/3 kho tên lửa của Iran.
Bên cạnh đó, dư luận cũng đang thảo luận sôi nổi về những thách thức to lớn nếu Mỹ muốn kiểm soát lãnh thổ Iran—một quốc gia có diện tích lớn gấp 4 lần Iraq cùng điều kiện địa hình hiểm trở và phức tạp hơn rất nhiều.
Vạn Xuân
