Bộ Công Thương đề xuất bãi bỏ 6 ngành nghề khỏi Danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện, gồm kinh doanh rượu, thực phẩm, xuất khẩu gạo, khoáng sản, sản xuất – lắp ráp – nhập khẩu ô tô và kinh doanh khí. Động thái này nằm trong Dự thảo Nghị quyết về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh.
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá đây là cách tiếp cận “có trách nhiệm”, cho thấy sự cân nhắc giữa yêu cầu cải cách và mục tiêu quản lý nhà nước.
Trước đó, đề xuất tương tự từng được doanh nghiệp nêu ra, song chưa nhận được đồng thuận do lo ngại rủi ro khi dỡ bỏ điều kiện kinh doanh.
Tại dự thảo, Bộ Công Thương tiếp tục chỉ ra các rủi ro. Với xuất khẩu gạo, cơ quan này lo ngại về an ninh lương thực, tình trạng tranh mua tranh bán và khả năng vốn ngoại thao túng thị trường.
Trong khi đó, lĩnh vực sản xuất, lắp ráp ô tô được cho là có nguy cơ khó kiểm soát chất lượng, an toàn sản phẩm, trách nhiệm vòng đời và ảnh hưởng đến mục tiêu nội địa hóa.
Tuy vậy, VCCI cho rằng phương án bãi bỏ là phù hợp xu hướng cải cách và “có đủ cơ sở để thực hiện”. Với ngành ô tô, tổ chức này nhận định các công cụ hậu kiểm hiện hành đã đủ mạnh.
Mọi xe sản xuất, lắp ráp hoặc nhập khẩu đều phải kiểm tra chất lượng, an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường trước khi lưu hành. Cùng với đó là hệ thống đăng kiểm, cơ chế triệu hồi và quy định về trách nhiệm sản phẩm theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Theo VCCI, các giấy phép như chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, lắp ráp hay giấy phép nhập khẩu hiện chỉ là lớp “tiền kiểm” chồng lên các công cụ quản lý kỹ thuật, làm tăng chi phí tuân thủ nhưng không gia tăng hiệu quả bảo vệ an toàn.
Ở góc độ thị trường, các điều kiện như yêu cầu cơ sở bảo hành, ủy quyền chính hãng hay giấy chứng nhận chất lượng kiểu loại từ nước sản xuất đã tạo rào cản gia nhập lớn, khiến thị trường nhập khẩu ô tô tập trung vào một số ít doanh nghiệp. Hệ quả là giá xe tại Việt Nam thuộc nhóm cao trong ASEAN xét theo sức mua, trong khi người tiêu dùng có ít lựa chọn.
Đối với lo ngại về gian lận thương mại hay trung chuyển hàng hóa, VCCI cho rằng Việt Nam đã có đầy đủ công cụ như chống bán phá giá, chống trợ cấp và quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do để xử lý, thay vì duy trì điều kiện kinh doanh như một “hàng rào kỹ thuật”.
Tổ chức này cũng không đồng tình với lập luận bảo hộ để thúc đẩy nội địa hóa ngành ô tô. Sau hơn 20 năm áp dụng, tỷ lệ nội địa hóa xe con vẫn chỉ 7-10%, thấp hơn nhiều so với 70-80% ở Thái Lan. Theo VCCI, các chính sách khuyến khích như ưu đãi thuế linh kiện, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển sẽ hiệu quả hơn.
Dự thảo Nghị quyết dự kiến có hiệu lực ngay khi ban hành và hết hiệu lực từ 1/3/2027. VCCI cho rằng thời hạn ngắn phù hợp tính chất cấp bách, nhưng đề nghị cơ quan soạn thảo sớm có lộ trình luật hóa các cải cách để đảm bảo tính ổn định, tránh gây xáo trộn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh.
Phong Vân
