Năm ngoái, chính sách thuế nhập khẩu mới của Mỹ khiến doanh nghiệp toàn cầu phải tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Dawang Metals - công ty đúc kim loại tại Đan Đông, Trung Quốc - mất đơn hàng khi đối tác lớn tại Mỹ chuyển một số hợp đồng sang Ấn Độ.
Tuy nhiên, sau khi gặp vấn đề tại đây, số đơn hàng này đã quay lại Dawang. Chính Dawang cũng từng cân nhắc chuyển một phần hoạt động sản xuất ra nước ngoài, nhưng cuối cùng đã từ bỏ.
"Lợi thế về chuỗi cung ứng của Trung Quốc vẫn quá lớn và rất khó tái tạo hệ thống nội địa tương tự ở nơi khác", Heather Kuang - Phó giám đốc công ty gia đình này cho biết.
Các doanh nghiệp tiếp tục đầu tư vào những trung tâm sản xuất ở Đông Nam Á. Tuy nhiên, chiến lược "Trung Quốc + 1" - duy trì hoạt động tại Trung Quốc đồng thời mở rộng sang một quốc gia khác bị áp thuế nhập khẩu thấp hơn - khó thực hiện so với dự kiến.
Hiện chưa có số liệu về quy mô các doanh nghiệp quay lại với nguồn cung Trung Quốc. Tuy nhiên, một số công ty từng chuyển sản xuất sang các nước khác cho biết họ vẫn duy trì hoặc đang quay lại với các nhà cung cấp quốc gia này. Bởi các nước khác chưa đáp ứng được nhu cầu về lao động lành nghề, mạng lưới nhà cung cấp và nguồn điện ổn định như Bắc Kinh.
Hãng bán lẻ Target (Mỹ) đã chuyển một số đơn hàng về lại các nhà cung cấp Trung Quốc do gián đoạn chuỗi cung ứng và hạn chế về năng lực sản xuất, Reuters trích nguồn tin cho biết.
Jin Chaofeng - Giám đốc một hãng xuất khẩu đồ nội thất ngoài trời tại Hàng Châu chuyển hoạt động sản xuất về lại Trung Quốc trong năm nay. Ông cho biết gặp khó khăn trong việc tìm kiếm thiết bị cần thiết, thậm chí phải nhập từ Trung Quốc những vật dụng cơ bản như ốc vít, khuôn làm giá đỡ cốc.
Jin nhận thấy bài toán chi phí từng khiến việc chuyển sản xuất ra nước ngoài hấp dẫn giờ đã thay đổi. "Khi tôi tính hết mọi khoản, tổng chi phí không chênh lệch bao nhiêu, nên chẳng có lý do gì phải chuyển đi", ông nói.
Một trong những lý do khiến các doanh nghiệp trước đây chuyển sản xuất khỏi nền kinh tế thứ hai thế giới là để tận dụng mức thuế thấp hơn của Mỹ với hàng hóa từ các quốc gia khác. Theo ước tính của hãng nghiên cứu Economist Intelligence Unit (EIU) hồi tháng 7, hàng hóa nước này chịu thuế thực tế khoảng 20% khi sang Mỹ, cao hơn nhiều so với mức 6,1% của Việt Nam, Indonesia (13,4%) và Thái Lan (4,5%).
Tuy nhiên, lợi thế này đang thu hẹp khi Washington mở rộng áp thuế sang nhiều quốc gia, khiến một số nhà sản xuất phải cân nhắc lại kế hoạch đầu tư ra nước ngoài, EIU cho biết.
Ngoài thuế, nguồn điện ổn định cũng trở thành yếu tố quan trọng, đặc biệt sau khi khủng hoảng Trung Đông gây xáo trộn nguồn cung năng lượng toàn cầu. Stanislaw Krykun, CEO công ty bao bì DST Pack (Ba Lan) đã cùng đối tác Trung Quốc vượt qua giai đoạn khó khăn khi giá nhựa đầu vào tăng 15% trong tháng 4 vì dầu thô đắt đỏ.
"Trong bất kỳ cuộc khủng hoảng nào, các nhà máy ở Trung Quốc vẫn là những cơ sở sản xuất ổn định", Krykun nói.
80% sản lượng của DST Pack là từ một nhà máy ở Thâm Quyến, còn 20% được chia đều cho các nhà cung cấp dự phòng lâu năm tại Mỹ và châu Âu. Dù vậy, chi phí cho mỗi sản phẩm tại những cơ sở thay thế này cao gấp 2-3 lần.
Krykun cũng từ bỏ ý định chuyển sản xuất sang Đông Nam Á sau khi chứng kiến một đối tác gặp khó tại đây. "Chúng tôi phải giải quyết nhiều vấn đề, từ sản xuất đến xuất khẩu", Krykun nói.
Guan Baokui, một luật sư tại Thanh Đảo chuyên tư vấn cho các hãng sản xuất, cho biết nguồn điện tại nhiều nước Đông Nam Á "không ổn định". Vấn đề càng trở nên nghiêm trọng khi giá dầu thế giới tăng mạnh.
Dù vậy, những trung tâm sản xuất cạnh tranh với Trung Quốc như Ấn Độ, Indonesia và Việt Nam vẫn đang thu hút đầu tư từ các doanh nghiệp điện tử, ôtô và nhiều ngành sản xuất khác. Việt Nam là một trong những quốc gia hưởng lợi lớn nhất từ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng.
Yu Yangxian, chuyên kinh doanh tủ khóa điện tử và máy bán hàng tự động, cho biết công ty bà vẫn duy trì hơn 10% công suất tại Việt Nam để dự phòng. Họ có thể mở rộng sản xuất tại Việt Nam hơn nữa, "nếu ông Trump lại làm điều gì đó bất ngờ" và thuế nhập khẩu tăng vọt.
Xu hướng này diễn ra trước thềm cuộc gặp dự kiến giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tháng này. Giới doanh nghiệp đang chờ đợi cuộc gặp để có thêm thông tin về cơ chế giảm rào cản với một số mặt hàng không nhạy cảm. Dù vậy, nhiều hãng xuất khẩu cho biết họ không quá kỳ vọng cuộc gặp sẽ giải quyết hết được những khó khăn hiện nay.
"Từ lâu chúng tôi không còn kỳ vọng nhiều vào ông Trump. Chúng tôi không thể trông chờ hay đặt hết hy vọng vào ông ấy để kiếm sống. Chúng tôi phải tự tìm thị trường xuất khẩu, duy trì hoạt động kinh doanh", Kuang nói.
Hà Thu (theo Reuters)
