Phát biểu tại hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, sau gần 40 năm Đổi mới, khu vực doanh nghiệp tư nhân đã có bước phát triển mạnh mẽ, từ chỗ gần như không có địa vị pháp lý rõ ràng trở thành một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Theo ông Tuấn, hiện Việt Nam có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động và khoảng 5 triệu hộ kinh doanh. Khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP, tạo ra phần lớn việc làm và ngày càng xuất hiện nhiều tập đoàn lớn vươn ra thị trường khu vực và quốc tế. Đặc biệt, Nghị quyết 68 năm 2025 đã xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất” và là lực lượng tiên phong trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Tuy nhiên, để đạt được vị thế này, khu vực tư nhân đã trải qua một hành trình dài nhiều thăng trầm. Trước Đổi mới, doanh nghiệp tư nhân không được thừa nhận, thậm chí bị quốc hữu hóa trong mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung. Bước ngoặt chỉ thực sự đến từ sau Đại hội VI năm 1986 và đặc biệt là khi Luật Doanh nghiệp 1999 ra đời, lần đầu tiên khẳng định quyền tự do kinh doanh của người dân theo nguyên tắc “được kinh doanh những gì pháp luật không cấm”.
Cải cách thể chế đã tạo ra làn sóng doanh nghiệp mới, với khoảng 55.000 doanh nghiệp thành lập chỉ trong ba năm đầu thực thi luật, nhiều hơn tổng số của chín năm trước đó. Các rào cản như giấy phép con từng bước được cắt giảm, môi trường kinh doanh được cải thiện đáng kể.
Dù vậy, theo ông Tuấn, quá trình cải cách không liên tục mà có những giai đoạn chững lại. Sau khi gia nhập WTO, nhiều điều kiện kinh doanh được phục hồi, trong khi doanh nghiệp tư nhân phải cạnh tranh ngày càng gay gắt với khu vực FDI và doanh nghiệp nhà nước. Giai đoạn 2015–2019 ghi nhận nỗ lực cải cách mạnh mẽ trở lại, song đại dịch COVID-19 đã làm gián đoạn, thậm chí một số rào cản mới tiếp tục phát sinh, khiến thể chế trở thành “điểm nghẽn của điểm nghẽn”.
Bên cạnh những thành tựu, khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Quy mô doanh nghiệp chủ yếu nhỏ và vừa, chiếm tới 97%, trong khi cơ cấu ngành nghề chưa hợp lý, tập trung nhiều vào tài chính và bất động sản, còn lĩnh vực chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng thấp. Năng suất lao động, mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và đầu tư cho nghiên cứu phát triển (R&D) vẫn còn hạn chế.
Dù vậy, đã xuất hiện nhiều doanh nghiệp tư nhân lớn đóng vai trò dẫn dắt ở các lĩnh vực. Trong công nghiệp, THACO phát triển hệ sinh thái sản xuất ô tô và cơ khí; VinFast tham gia thị trường xe điện toàn cầu; Hòa Phát trở thành nhà sản xuất thép lớn trong khu vực. Ở lĩnh vực công nghệ, FPT đẩy mạnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và bán dẫn; trong tiêu dùng và dịch vụ có Vinamilk, Masan, cùng nhiều tập đoàn lớn trong lĩnh vực hạ tầng, bất động sản.
Theo ông Tuấn, kinh nghiệm quốc tế cho thấy không có nền kinh tế nào thành công nếu thiếu một khu vực tư nhân đủ mạnh. Do đó, trong giai đoạn tới, cần thúc đẩy doanh nghiệp tư nhân chuyển dịch sang sản xuất và công nghệ, tăng đầu tư cho đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực quản trị, phát triển thị trường vốn và xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa các doanh nghiệp.
Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng bảo vệ quyền tài sản, giảm thiểu rủi ro pháp lý, hạn chế hình sự hóa quan hệ kinh tế và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch.
“40 năm qua là hành trình trưởng thành mạnh mẽ của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam. Tuy nhiên, mục tiêu không chỉ là tăng số lượng hay quy mô, mà là hình thành một lớp doanh nghiệp có năng lực công nghệ, đủ sức dẫn dắt ngành và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.
Khúc Văn
