Quy hoạch cần sự liên kết trong siêu đô thị
Bài toán quy hoạch TP.HCM trở thành một siêu đô thị có tầm nhìn 100 năm là phải dành không gian cho những thế hệ tương lai. Thành phố cần xác định rõ các không gian di sản, thiên nhiên cần được bảo vệ và quỹ đất dự trữ dài hạn.
Đồng thời, đặt kỳ vọng về một thành phố có giao thông thuận tiện, môi trường sống tốt hơn và nhiều không gian công cộng gần gũi với cộng đồng.
Thông tin trên được ông Nguyễn Chánh Phương, Phó Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA) đưa ra tại diễn đàn “TP.HCM tái định hình siêu đô thị - Những siêu dự án kiến tạo diện mạo, chất lượng cuộc sống TP.HCM giai đoạn 2030 - 2035” do HAWA, Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP.HCM (SACA), Hội Kiến trúc sư Việt Nam, Hội Kiến trúc sư TP.HCM tổ chức chiều 30/9/2026.
KTS Ngô Anh Vũ, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng TP.HCM, cho biết quy hoạch tổng thể TP.HCM xác định tầm nhìn 100 năm. Theo định hướng, đến năm 2045, thành phố hướng tới trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, đổi mới sáng tạo của châu Á; đến năm 2075 và xa hơn hướng tới vị thế thành phố toàn cầu.
Cấu trúc siêu đô thị được khái quát bằng mô hình “5 - 5 - 5 và 10”, gồm 5 cực động lực, 5 hệ liên kết, 5 trung tâm vệ tinh và 10 vùng quản trị.
Các cực phát triển được tổ chức theo thế mạnh từng khu vực: Lõi TP.HCM cũ tập trung quản trị đô thị và tài chính; phía đông phát triển đổi mới sáng tạo; phía Tây gắn với đô thị, y tế, giáo dục và kết nối Đồng bằng sông Cửu Long; phía Bắc phát triển logistics, công nghiệp công nghệ cao; cực kinh tế biển gắn với vùng vịnh Gành Rái.
Theo ông Vũ, liên kết trong siêu đô thị không chỉ là giao thông mà còn bao gồm sản xuất, phân phối, văn hóa và chất lượng sống. Thành phố cần tăng kết nối giữa kinh tế lục địa với kinh tế biển, giữa Đồng bằng sông Cửu Long với các cửa ngõ quốc tế, và liên kết không gian cây xanh với mặt nước.
“Đặc trưng của TP.HCM là đô thị sông nước. Vì vậy, phát triển đô thị phải sử dụng các hạ tầng mềm, không gian mềm để gắn kết các chức năng đô thị”, ông Vũ nói.
Sau năm 2030, TP.HCM kỳ vọng phát triển 18 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 1.400 km, tạo trục kết nối các cực tăng trưởng và tổ chức lại không gian đô thị.
Cùng với đó, vùng vịnh Cần Giờ - Gành Rái được xem là một cực quan trọng của kinh tế biển. Ông Nguyễn Đỗ Dũng, CEO enCity, cho biết sản lượng cảng khu vực hiện đạt khoảng 16 triệu container, nhưng hệ sinh thái kinh tế biển chưa phát triển tương xứng. Nhiều lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như đội tàu, đóng tàu, tài chính hàng hải, luật và trọng tài hàng hải còn hạn chế.
Theo ước tính được ông Dũng đưa ra tại diễn đàn, mỗi năm có khoảng 6 - 8 tỷ USD giá trị từ hệ sinh thái kinh tế biển chưa được khai thác đầy đủ.
Ông cho rằng khu vực lòng vịnh kín nên tập trung cho sản xuất, hạ tầng và dịch vụ hàng hải; khu vực hướng ra biển lớn có lợi thế cảnh quan nên ưu tiên đô thị và du lịch. Hệ sinh thái kinh tế biển cũng cần kết nối với Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM và nhu cầu xuất khẩu của Đồng bằng sông Cửu Long.
Cần hình thành các cụm “đô thị 15 phút”
TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch NgoViet Architects & Planners, đặt vấn đề: “Quy hoạch siêu đô thị là quy hoạch cho ai?”
Theo ông Sơn, TP.HCM có hơn 14 triệu dân với nhu cầu khác nhau về thu nhập, nhà ở và khả năng tiếp cận dịch vụ. Vì vậy, quy hoạch phải tạo ra nhiều lựa chọn phù hợp với điều kiện của người dân.
Một hướng đi được đề cập là phát triển đô thị theo hệ thống metro, hình thành các cụm “đô thị 15 phút”, nơi người dân có thể tiếp cận việc làm, trường học, bệnh viện và tiện ích trong phạm vi di chuyển ngắn.
Tuy nhiên, theo ông Sơn, metro phải gắn với việc làm và nhà ở. Những khu vực hình thành hàng trăm nghìn căn hộ mới cũng cần tạo ra lượng việc làm tương xứng. Khi giá đất quanh nhà ga tăng lên, quỹ nhà ở vừa túi tiền cần được tính toán từ đầu để người lao động không bị đẩy xa khỏi giao thông công cộng.
Giải pháp được đề xuất là cần dành một phần quỹ đất công để phát triển nhà ở với giá phù hợp, qua đó bảo đảm người lao động có thể tiếp tục sống trong các khu vực đô thị mới. Đây không chỉ là câu chuyện an sinh mà còn liên quan trực tiếp đến hiệu quả vận hành của toàn bộ đô thị, bởi những khu vực có nhiều việc làm cũng cần có lực lượng lao động có khả năng sinh sống tại đó.
Bên cạnh đó, một đô thị có tầm nhìn 100 năm cũng phải dành không gian cho những thế hệ tương lai. Thành phố cần xác định rõ các không gian di sản, thiên nhiên cần được bảo vệ và quỹ đất dự trữ dài hạn.
“Hiện nay, không gian xanh tính trên đầu người của TP.HCM chỉ đạt 0,55 m²/người. Tôi nghĩ một mức hợp lý cho TP.HCM phải là 15 m² không gian xanh/người. Khoảng không gian đó vừa là quỹ dự trữ cho tương lai, vừa phù hợp với tầm nhìn của một siêu đô thị”, ông Sơn nói và cho rằng, không gian xanh, không chỉ dành cho nghỉ ngơi mà còn góp phần giảm ngập, ô nhiễm, tiếng ồn và cải thiện chất lượng sống.
Đồng quan điểm, KTS Hoàng Thúc Hào, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, dù phát triển theo quy mô siêu đô thị, thành phố vẫn cần giữ những không gian gần gũi với con người, thiên nhiên và cộng đồng.
Liên quan đến quy hoạch chung cư mới, KTS Trần Khánh Trung, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM, cho rằng phải được thiết kế cho những biến đổi dài hạn như ngập nước, biến đổi khí hậu, xe điện và thay đổi trong phương thức sống. Nhất là tại khu vực TOD, tầng trệt có thể trở thành không gian công cộng kết nối nhà ga, phố đi bộ; mái và các tầng cao có thể bổ sung không gian xanh để cư dân tiếp cận thiên nhiên tốt hơn.
Lan Anh
