Lầu Bảo Đại (khu biệt thự Cầu Đá) gồm 5 biệt thự: Xương Rồng, Bông Sứ, Bông Giấy, Phượng Vĩ, Cây Bàng; xây năm 1923 theo kiến trúc Pháp, có bãi tắm Hoàng Hậu và bến thuyền riêng. Giai đoạn 1940-1945, vua Bảo Đại và hoàng hậu Nam Phương thường nghỉ dưỡng tại đây.
Từ 26/4, hai biệt thự Xương Rồng (Nghinh Phong) và Bông Sứ (Vọng Nguyệt) đã trùng tu, trưng bày hiện vật, mở cửa đón khách từ thứ hai đến thứ sáu.
Tòa Nghinh Phong sau trùng tu, nằm sát vịnh biển, có thể nhìn bao quát toàn cảnh Nha Trang.
Công trình dạng hộp chữ nhật, cao hai tầng, cửa chính hướng đông. Từ sân trước có hai lối xuống chân đồi; đường vòng phía nam dẫn ra bãi tắm Hoàng Hậu. Trước đó, khu vực này từng hoang vắng, cỏ mọc um tùm.
Khu vực tầng một tòa biệt thự Nghinh Phong thông thoáng, sạch sẽ.
Năm biệt thự thuộc dự án khu nghỉ dưỡng Bảo Đại được tỉnh Khánh Hòa giao Công ty Khánh Hà năm 2013, quy mô 13,6 ha (gồm khu di tích, núi Cảnh Long và mặt biển vịnh Nha Trang). Doanh nghiệp dự kiến cải tạo biệt thự, xây thêm khách sạn, nhà hàng, bến du thuyền và 36 căn để bán.
Dự án sau đó vi phạm, bị xử phạt và đình chỉ từ năm 2017, khiến công trình xuống cấp. Đầu năm 2023, chủ đầu tư trả lại đất; tỉnh thu hồi hơn 9.200 m2, giao Trung tâm Bảo tồn di tích quản lý.
Cầu thang của tòa biệt thự Nghinh Phong sau khi được sửa chữa, phục vụ du khách
Phòng ngủ vua Bảo Đại được dọn dẹp sạch, thông thoáng; bổ sung hạng mục trang trí, đèn điện.
Ngày đầu đón khách, khu di tích còn thiếu bảng nội quy, sơ đồ, biển chỉ dẫn và thông tin hiện vật, đang được bổ sung.
Sân trước tòa Nghinh Phong hút khách chụp ảnh nhờ hướng thẳng ra đảo Hòn Tre, nhìn sang trái có thể bao quát phố biển và các làng chài.
Chị Phan Thị Phương (Gia Lai) cho biết từng đến đây hơn 11 năm trước, ấn tượng vẻ cổ kính và biển trong xanh. Trở lại lần này, không gian gần như giữ nguyên, nhưng nhiều hạng mục còn trùng tu nên chị sẽ quay lại.
Nằm cạnh đó, biệt thự Vọng Nguyệt (Bông Sứ) sau trùng tu giữ được nét cổ kính. Công trình này là khu nghỉ của vua Bảo Đại cùng gia đình từ năm 1940-1945. Sân thượng là điểm đón gió, ngắm trăng của vua.
Từ tháng 10/1995, khu biệt thự cổ ở di tích lầu Bảo Đại được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh cấp quốc gia. Đến tháng 6/2024, các công trình là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh.
Tòa Vọng Nguyệt có tầng một biệt thự làm phòng họp, tiếp đón khách, tầng hai là nơi nghỉ ngơi của vua và hoàng hậu. Nơi đây bố trí các tủ quần áo, bàn làm việc, bàn trang điểm...
Những bông sứ tập trung nhiều xung quanh khuôn viên biệt thự thu hút nhiều du khách chụp ảnh lưu niệm.
Tuyến đường nối từ hai tòa Vọng Nguyệt và Nghinh Phong được trồng nhiều cây xanh.
Đơn vị quản lý đã dọn dẹp vệ sinh, trồng bổ sung một số cây xanh vừa trang trí, cải thiện môi trường sinh thái, tạo cảnh quan hài hòa trong khuôn viên di tích.
Ngoài hai biệt thự đã mở cửa, các tòa Bông Giấy, Phượng Vĩ, Cây Bàng vẫn đóng cửa, chưa đón khách.
Sau khi thu hồi, UBND tỉnh giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch bảo vệ di tích, dọn dẹp cảnh quan, gia cố tạm các hạng mục xuống cấp, chờ trùng tu tổng thể.
Lối lên khu di tích lầu Bảo Đại.
Anh Phúc Lợi, người dân Nha Trang, cho biết so với hơn 10 năm trước, cây xanh tại đây giảm nhiều, chủ yếu là cây nhỏ. Trước kia có nhiều cây lớn, tán rộng, hoa phủ dày, tạo cảnh quan rực rỡ, là điểm thư giãn và chụp ảnh cưới.
Bùi Toàn
