Xuất khẩu gạo vẫn chưa khởi sắc vì giá thấp
Theo số liệu của Cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu gạo của Việt Nam suy giảm so với cùng kỳ năm ngoái do giá bán xuống thấp. Theo đó, Việt Nam thu về hơn 1 tỷ USD trong quý đầu tiên của năm 2026 từ việc xuất khẩu gần 2,3 triệu tấn gạo. Mặc dù khối lượng gần như không đổi so với cùng kỳ năm ngoái nhưng số tiền thu về thấp hơn 10% do giá bán giảm 11% xuống khoảng 470 USD/tấn.
Đà giảm giá gạo xuất khẩu của Việt Nam và một số nước vẫn đang duy trì xu hướng giảm từ 2024 đến nay. Tính đến ngày 16/4, theo dữ liệu từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), gạo trắng 5% tấm của Việt Nam ở mức 460–470 USD/tấn. Tương tự, giá gạo trắng 5% tấm của Thái Lan khoảng 382 - 386 USD/tấn.
Trao đổi với chúng tôi bên lề ĐHĐCĐ CTCP Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam (Vinaseed, Mã: NSC), bà Nguyễn Thị Trà My, Chủ tịch HĐQT cho biết việc giá gạo giảm sâu đã ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh mảng này trong thời gian qua. Bà nhận định đây là mảng đầy rẫy khó khăn do giá gạo đầu vào và đầu ra đều biến động theo thị trường, và trong hai năm qua giá gạo thế giới luôn đi xuống, giao dịch ở mức giá thấp.
“Có thời điểm giá gạo xuống nhanh tới mức chỉ trong thời gian ngắn chúng tôi phải quyết định cắt lỗ 10 tỷ đồng cho một lô hàng. Nếu không quyết liệt, số tiền thua lỗ có thể tăng hơn gấp đôi. Ứng phó với những biến động như vậy thực sự rất đau đầu”, bà My cho biết.
Năm ngoái doanh thu của Công ty TNHH đầu tư và xuất nhập khẩu nông sản Việt Nam (VAF, công ty thành viên của Vinaseed) tăng 3,7% lên 709 tỷ đồng, tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế giảm gần 16% xuống còn 23 tỷ đồng.
Đối với CTCP Nông Sản Thực Phẩm An Giang (AFIEX) hoạt động xuất khẩu gạo trong năm ngoái thấp hơn nhiều so với kế hoạch đề ra. Theo tài liệu ĐHĐCĐ 2026, AFIEX cho biết năm ngoái công ty xuất khẩu được 24.107 tấn gạo, chỉ bằng khoảng một nửa so với kế hoạch đề ra từ đầu năm. Doanh thu cũng thấp hơn một nửa so với kế hoạch, khi ở mức 15 triệu USD.Nguyên nhân đến từ việc khó tìm đầu ra, cùng với chi phí khấu hao tài sản cố định còn lớn.
“Tại Xí nghiệp Xuất khẩu Lương thực, do thiếu nhân lực, công tác thu mua thực hiện chưa ổn định, chưa đa dạng hoá các kênh tiêu thụ nên sản lượng tiêu thụ thấp”, công ty cho biết.
Bên cạnh nhu cầu thị trường yếu, giá thấp, chi phí tăng cao do căng thẳng khu vực Trung Đông đang tạo áp lực lên chi phí của các doanh nghiệp. Tài liệu ĐHĐCĐ 2026 của Vinaseed cho biết chi phí đầu vào như giá phân bón tăng cao đang gây áp lực lên biên lợi nhuận của nông dân và sức mua giống cây trồng.
Chia sẻ với chúng tôi, bà My cho biết, đến nay chi phí phân bón tăng khoảng 50% và các chi phí khác như bao bì cũng đang tăng lên. Doanh nghiệp đang thích ứng bằng cách ký các hợp đồng dài hạn với các đối tác và hạn chế chuyển chi phí tăng lên vào giá bán đối với giống cây trồng cho người nông dân.
Tuy nhiên, bà cũng cho biết việc kiềm chế giá bán này có thể sẽ không kéo dài quá lâu nếu chi phí tiếp tục tăng lên. Thay vào đó doanh nghiệp sẽ hạn chế việc tăng “sốc” giá.
Những thách thức đang tiềm ẩn
Nhìn vào cơ cấu thị trường xuất, Philippines đang là khách hàng lớn nhất, chiếm hơn một nửa tỷ trọng xuất khẩu khẩu. Quý đầu năm nay, hoạt động xuất khẩu sang thị trường này bắt đầu tăng trở lại sau một năm giảm sâu do chính sách hạn chế nhập khẩu của nước này. Cụ thể, Philippines mua khoảng 1,2 triệu tấn gạo trong quý I, tăng 21% so với cùng kỳ năm ngoái.
Nguồn: Cục Hải quan (H.Mĩ tổng hợp)
Tuy nhiên, theo đánh giá của ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026 diễn ra hồi cuối tháng 3 tại Cần Thơ, xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào một số thị trường truyền thống, tiềm ẩn rủi ro khi các thị trường này thay đổi chính sách hoặc nhu cầu nhập khẩu.
Điều này cũng đã được chứng minh vào cuối tháng 9 năm ngoái khi Philippines tạm dừng nhập khẩu gạo đến cuối năm 2025, nhằm bảo vệ nông dân trong nước trước áp lực giá gạo giảm sâu trong mùa thu hoạch. Điều này khiến tổng lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam trong năm ngoái giảm 11% xuống 8 triệu tấn - mức thấp nhất trong 3 năm. Trong đó, xuất khẩu sang Philippines giảm mạnh 24% về lượng giảm gần 40% về giá trị. Tỷ trọng của thị trường này thu hẹp xuống còn khoảng 40% trong năm 2025.
Sang quý I/2026, thị trường này nối lại hoạt động nhập khẩu gạo. Tuy nhiên, mới đây, Philippines đã khởi động một cuộc điều tra tự vệ đối với nhập khẩu gạo, khi các cơ quan chức năng tiến hành đánh giá liệu sự gia tăng mạnh của lượng hàng nhập khẩu có đang gây tổn hại đến nông dân trong nước đối với mặt hàng lương thực chủ lực này hay không, theo Manila Bulletin.
Trong thông báo ngày 15/4 gửi tới Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) chính phủ cho biết cuộc điều tra, được khởi xướng từ ngày 26/3, bao gồm gạo “dưới mọi dạng, từ lúa chưa xay xát, gạo lứt, gạo xay xát một phần, gạo xay xát hoàn toàn, đến gạo tấm”.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh nhập khẩu gạo tiếp tục tăng mạnh. Dữ liệu mới nhất từ Cục Công nghiệp Thực vật (Bureau of Plant Industry – BPI) cho thấy lượng nhập khẩu trong quý I tăng gần 37% so với cùng kỳ năm trước, đạt 1,26 triệu tấn, vượt mức khoảng 750.000 tấn mà Bộ Nông nghiệp (Department of Agriculture – DA) đề xuất.
Tính đến đầu tháng 4, tổng lượng nhập khẩu đã đạt khoảng 1,36 triệu tấn, trong đó Việt Nam chiếm khoảng 85% khối lượng, tiếp theo là Thái Lan, Myanmar và Campuchia.
Còn tại Indonesia - thị trường từng nằm trong top 3 tiêu thụ gạo của Việt Nam, tiếp tục lao dốc khoảng 74% cả về lượng lẫn kim ngạch trong quý I.
Nguồn: Cục Hải quan (H.Mĩ tổng hợp)
Theo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương, sau khi đạt được kết quả tích cực về tự chủ lương thực trong năm 2025, ngày 11/1/2026, Tổng Giám đốc Cơ quan hậu cần quốc gia (Bulog) cho biết cơ quan này được giao chuẩn bị khoảng 1 triệu tấn gạo chất lượng cao để sẵn sàng xuất khẩu trong năm 2026, trong trường hợp được Tổng thống phê duyệt chính thức.
Với mục tiêu sản lượng gạo cả nước năm 2026 là 34,7 triệu tấn, lượng gạo tồn ước tính vào cuối năm 2026 sẽ đạt gần 16,2 triệu tấn. TheoTổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), sản lượng gạo của Indonesia trong năm 2026 có thể đạt tới 36 triệu tấn.
Trong bối cảnh đó, ngày 31/12/2025, Bộ Điều phối lương thực Indonesia cho biết không cấp hạn ngạch nhập khẩu gạo trong năm 2026. Định hướng thị trường xuất khẩu mà Indonesia đang nghiên cứu là các nước trong khu vực Đông Nam Á.
“Nếu xuất khẩu gạo không có gì thay đổi, tình hình sẽ rất khó khăn”, bà My nhận định.
Nhằm ứng phó với tình hình khó khăn trong thời gian tới, bà My cho biết chiến lược của Vinaseed sẽ tập trung vào mảng gạo đóng gói thương hiệu.
“Năm nay chúng tôi sẽ không làm theo hàng hóa (trading commodity) nữa. Năm ngoái vì làm hàng hóa nên có khoản lỗ không nhỏ. Năm nay Chủ tịch VAF cũng như HĐQT, ban điều hành đã chuyển hướng sang làm công nghệ cao, giá trị gia tăng để có thể xuất khẩu sang các thị trường khó tính nhất như EU, Anh, Australia, Canada và mở rộng sang Mỹ”, bà nói.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp sẽ thúc đẩy thị trường trong nước thông qua các hệ thống bán lẻ như Winmart: “Không chỉ thành thị, mà nông thôn cũng bắt đầu dùng gạo đóng gói rất nhiều. Nên thị trường trong nước sắp tới sẽ rất phát triển”, bà nhận định.
Vinaseed chủ yếu tiêu thụ gạo ở thị trường nội địa với tỷ trọng trên 70%. Năm 2025, kênh tiêu thụ nội giảm nhẹ về tỷ trọng xuống khoảng 71% (giảm 6 điểm phần trăm).
Nguồn: Vinaseed (H.Mĩ tổng hợp)
Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026, đại diện tỉnh Vĩnh Long, đại diện Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam và đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam đã đề xuất các Bộ, ngành liên quan nghiên cứu, báo cáo Thủ tướng Chính phủ phương án tổ chức thu mua tạm trữ cùng với cơ chế, chính sách tín dụng phù hợp cho doanh nghiệp mua thóc, gạo tạm trữ cho người nông dân một cách hiệu quả.
H. Mĩ
