Chiều 13/4, tại hội thảo “40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế” do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức, bà Nguyễn Thúy Hạnh, Tổng Giám đốc Standard Chartered Việt Nam, đặt trọng tâm vào bài toán vốn cho giai đoạn phát triển mới.
Bà cho rằng Việt Nam cần cân đối lại giữa vốn chủ sở hữu và vốn nợ, thay vì tiếp tục dựa quá lớn vào tín dụng ngân hàng. Trong đó, một yêu cầu đáng chú ý là khơi thông nguồn vốn trong dân cư, đặc biệt là vàng và ngoại tệ, để phục vụ nền kinh tế.
Theo bà Hạnh, giai đoạn tới nền kinh tế cần 38 triệu tỷ đồng, trong đó 8,5 triệu tỷ đồng đến từ nguồn vốn Nhà nước, phần còn lại phải huy động từ nền kinh tế. Quy mô này cho thấy áp lực dẫn vốn rất lớn, không chỉ với hệ thống ngân hàng mà với toàn bộ khu vực ngoài Nhà nước, từ doanh nghiệp, thị trường vốn đến các dòng tiền đang nằm ngoài hệ thống tài chính chính thức.
Ở cấu phần vốn dài hạn, bà nhấn mạnh vai trò của vốn chủ sở hữu trong việc giảm áp lực trả nợ và tăng cường năng lực tài chính cho nền kinh tế. Từ góc nhìn đó, bà đề cập tới việc đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước và tái cấu trúc doanh nghiệp Nhà nước gắn với niêm yết trên thị trường chứng khoán. Khi doanh nghiệp lớn lên sàn, nền kinh tế không chỉ huy động thêm nguồn lực xã hội mà còn bổ sung thêm hàng hóa có chất lượng cho thị trường vốn.
Bà cũng nhắc tới dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chất lượng cao và vốn đầu tư tư nhân cho các lĩnh vực cần vốn lớn, vốn dài hạn và hàm lượng công nghệ cao như công nghệ cao, bán dẫn và năng lượng xanh. Song song với đó là kỳ vọng vào nâng hạng thị trường chứng khoán, kênh có thể mở thêm dòng vốn đầu tư gián tiếp từ nước ngoài vào Việt Nam với quy mô lớn hơn. Trung tâm tài chính quốc tế cũng được xem là một cấu phần quan trọng trong việc mở rộng không gian huy động vốn, nhất là khi nhà đầu tư nước ngoài vẫn còn quan ngại về rào cản pháp lý và việc thực thi pháp luật trong nước.
Cần khơi thông vốn trong dân, nhất là vàng và ngoại tệ
Một điểm nhấn khác trong phần trình bày là nguồn lực đang nằm trong dân cư. Theo bà, muốn phát triển kinh tế tư nhân thì phải tiếp tục tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch để khơi thông nguồn vốn trong dân, nhất là vàng và ngoại tệ, những nguồn lực chưa được đưa ra để phục vụ nền kinh tế. Cách đặt vấn đề này đưa câu chuyện vàng và ngoại tệ vào đúng bối cảnh của bài toán huy động vốn cho tăng trưởng.
Áp lực đó gắn chặt với thực trạng của hệ thống ngân hàng. Bà cho biết khoảng 80% nguồn huy động của các ngân hàng là ngắn hạn, trong khi nền kinh tế cần khoảng 50% vốn trung và dài hạn. Sự lệch pha về kỳ hạn khiến ngân hàng, dù vẫn là trụ cột của hệ thống tài chính, khó có thể một mình đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Vì vậy, Việt Nam phải mở rộng thêm các kênh dẫn vốn dài hạn ngoài ngân hàng.
Trong các kênh đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp được nhắc đến như một mắt xích cần phát triển mạnh hơn. Theo bà, chỉ tiếp cận vốn qua vay hợp vốn quốc tế là chưa đủ, trong khi lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành tại Việt Nam trong những năm gần đây còn ít và phần lớn nền kinh tế vẫn dựa vào vốn vay ngân hàng. Để nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư tổ chức, yên tâm tham gia, thị trường cần có xếp hạng tín nhiệm, đồng thời phải phát huy rõ hơn vai trò của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm có uy tín.
Những dữ kiện do ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc FiinGroup, đưa ra sau đó cho thấy rõ hơn độ mỏng của thị trường vốn dài hạn ngoài ngân hàng. Nếu không tính trái phiếu ngân hàng, tổng phát hành trái phiếu của doanh nghiệp phi ngân hàng năm ngoái chỉ khoảng 200 nghìn tỷ đồng. Toàn ngành bảo hiểm đang nắm khoảng 30 tỷ USD, chưa tính Bảo hiểm xã hội Việt Nam, nhưng giải ngân vào trái phiếu doanh nghiệp còn rất ít. Trong khi đó, tỷ trọng trái phiếu doanh nghiệp đồng nội tệ do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ chỉ ở mức khoảng 0,1%.
Ông Thuân cũng cho biết nền kinh tế cần huy động khoảng 35 triệu tỷ đồng, bình quân mỗi năm khoảng 7 triệu tỷ đồng. Sau phần vốn ngân sách Nhà nước khoảng 1,5 triệu tỷ đồng, khu vực tư nhân phải gánh phần còn lại hơn 5 triệu tỷ đồng. Trong cấu trúc đó, tăng trưởng tín dụng khoảng 15% có thể đóng góp gần 3 triệu tỷ đồng, phần còn lại phải đến từ trái phiếu, phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) và vay nước ngoài.
Bài toán vốn, theo phần trình bày tại hội thảo, không chỉ nằm ở huy động mà còn ở phân bổ. Nguồn vốn ngắn hạn huy động từ doanh nghiệp và dân cư được đánh giá là phù hợp với tài trợ chuỗi, nhưng lĩnh vực này chưa phát triển tương xứng. Nhiều doanh nghiệp có khả năng vay dễ, vay rẻ vẫn chọn vay song phương, khiến chuỗi giá trị chưa được tận dụng triệt để.
Một hướng khác cũng được nhắc tới là tài chính hỗn hợp. Trước đây, Việt Nam dựa khá nhiều vào nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), nhưng khi đã qua ngưỡng nghèo, nguồn vốn này ngày càng hạn chế. Trong bối cảnh đó, cơ chế đồng tài trợ hoặc bảo lãnh của các tổ chức phát triển đa quốc gia có thể tạo thêm dư địa để các ngân hàng trong nước và các ngân hàng nước ngoài đưa ra nguồn vốn dài hạn hơn với chi phí hợp lý hơn cho nền kinh tế. Cùng với đó, mô hình hợp tác công - tư (PPP) tiếp tục được nhấn mạnh như một cấu trúc quan trọng cho các dự án trọng điểm cần vốn dài hạn.
Các ý kiến tại hội thảo đều cho thấy yêu cầu mở rộng đồng thời nhiều kênh huy động vốn cho giai đoạn phát triển mới. Vốn chủ sở hữu cần lớn hơn. Vốn nợ cần có thêm các kênh dài hạn ngoài ngân hàng. Thị trường chứng khoán cần thêm hàng hóa chất lượng và thêm cơ hội nâng hạng. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp cần thêm chuẩn mực tín nhiệm và thêm lực cầu từ nhà đầu tư tổ chức. Trung tâm tài chính quốc tế cần góp phần tháo gỡ rào cản cho dòng vốn ngoại. Trong tổng thể đó, vàng và ngoại tệ trong dân cư là một phần nguồn lực mà nền kinh tế chưa khai thác hết.
Trường Thanh
