“Nỗi đau” của ngân hàng
Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) phối hợp với Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC) tổ chức tổ chức tọa đàm 'Nợ xấu trong bối cảnh mới', vào chiều 15/4/2026, tại Hà Nội.
TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký VNBA, nhấn mạnh sau khi Nghị quyết 42/2017/QH14 hết hiệu lực, rủi ro tín dụng đang gia tăng rõ rệt. Dữ liệu sơ bộ cho thấy, tỷ lệ nợ xấu nội bảng và nợ xấu tiềm ẩn hiện ở mức trên 2,8%.
Sự mất cân đối nguồn vốn càng làm gia tăng sức ép. Chỉ tính riêng 3 tháng đầu năm 2026, tín dụng tăng trên 3% trong khi huy động chưa đến 1%.
“Xử lý nợ xấu nếu thiếu sự vào cuộc đồng bộ từ các cơ quan quản lý, pháp lý và địa phương, khối nợ này sẽ 'đóng băng' nguồn lực, làm tăng chi phí vốn và cản trở nỗ lực giảm lãi suất,” TS. Nguyễn Quốc Hùng nhìn nhận.
Theo ông Đặng Đình Thích, Quyền Tổng giám đốc VAMC, sự trầm lắng của thị trường tài sản khiến nợ xấu chưa được phản ánh hết giá trị thực, nguy cơ phát sinh nợ xấu mới là rất hiện hữu.
'Điểm nghẽn' pháp lý: Tảng đá “chắn đường”
Chỉ ra thực trạng về tâm lý “thiên vị” bên vay, chưa nhận thức đầy đủ về việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của chủ nợ tại một số cơ quan tố tụng và thi hành án, bà Nguyễn Thị Phương, Chủ nhiệm CLB Pháp chế ngân hàng (VNBA), cho rằng dù đã có cơ chế thủ tục tố tụng rút gọn, nhưng thực tế các điều kiện áp dụng tại Tòa án lại quá khắt khe, khiến việc xử lý một khoản nợ thường bị kéo dài từ 2-3 năm.
Ông Phạm Tiến Thịnh, Phó trưởng phòng Xử lý nợ VietinBank, phản ánh thực tiễn quá trình thu hồi nợ đang bị bào mòn bởi thủ tục hành chính phức tạp. Điển hình như việc áp thuế giá trị gia tăng đối với tài sản bảo đảm từ giữa năm 2025 đã làm gia tăng chi phí, kéo giảm sức hấp dẫn của tài sản.
Còn bà Văn Thái Bảo Nhi, Giám đốc Trung tâm quản trị và xử lý nợ Eximbank, cho rằng sự thiếu hợp tác từ khách hàng, vướng mắc trong khâu sang tên chuyển nhượng và những bất cập liên quan đến phân loại chuyển nhóm nợ trên CIC đang tạo ra các nút thắt khó gỡ cho các ngân hàng.
Một điểm sáng mang tính "lối thoát hiểm" cho các nhà băng hiện nay, theo bà Nguyễn Thị Phương đó là Nghị quyết số 164/2024/QH15 thí điểm xử lý vật chứng.
“Đây là cơ hội để các ngân hàng thu hồi tài sản nhanh chóng thay vì mòn mỏi chờ đợi bản án có hiệu lực”, bà Phương nói.
Mua bán nợ: thiếu chuẩn định giá minh bạch
Bên cạnh yếu tố pháp lý, sự yếu kém của thị trường mua bán nợ cũng là nguyên nhân khiến nợ xấu ách tắc.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, chỉ ra một nghịch lý: quy mô thị trường tài chính Việt Nam đã đạt khoảng 332% GDP (năm 2025), dư nợ toàn nền kinh tế lên tới khoảng 18,5 triệu tỷ đồng, nhưng thị trường mua bán nợ lại quá sơ khai, thiếu chuẩn định giá minh bạch và vắng bóng nhà đầu tư tư nhân, nước ngoài.
Để khơi thông thị trường này, định hướng chiến lược từ Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu nâng tầm vai trò của VAMC. Theo bà Nguyễn Thị Phương, VAMC không nên chỉ là giải pháp tình thế để 'làm sạch' bảng cân đối kế toán tạm thời. VAMC cần được thực chất hóa năng lực để thực sự trở thành 'người tạo lập thị trường'.
Theo tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị, cần thực chất hóa việc củng cố hành lang pháp lý, thẩm quyền và năng lực tài chính cho VAMC để tổ chức này dẫn dắt thị trường mua bán nợ và thiết lập kỷ luật thị trường mới.
TS. Cấn Văn Lực đề xuất mở rộng quyền thu giữ tài sản bảo đảm, cho phép mua - bán nợ theo giá thị trường (kể cả dưới giá trị sổ sách) và sớm xây dựng hành lang pháp lý cho chứng khoán hóa nợ.
Từ bài học xử lý khủng hoảng của Hàn Quốc, ông Moon Youngso, Tổng giám đốc Welcome DTC, cho biết mô hình KAMCO thành công nhờ luật định riêng biệt, thẩm quyền mạnh mẽ và quy mô vốn lớn (gấp 14 lần VAMC hiện nay).
“Việt Nam cần sớm thực thi 04 nhóm giải pháp: Thiết lập cơ chế quỹ để mở rộng quy mô mua nợ; áp dụng cơ chế tái cơ cấu tạo cơ hội phục hồi; trao quyền tiếp cận dữ liệu liên ngành cho VAMC; và khẩn trương kích hoạt sàn giao dịch nợ VAMC”, ông Moon Youngso đề xuất.
Theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, cần khẩn trương tháo gỡ các vướng mắc, xử lý dứt điểm nợ xấu chính là động lực sống còn để củng cố niềm tin thị trường, đưa dòng vốn quay lại sản xuất và thúc đẩy kinh tế bứt tốc.
Ngọc Anh
