Kim cương từ lâu được xem là biểu tượng của sự giàu có và đẳng cấp. Một viên kim cương vài carat có thể có giá từ vài tỷ đến hàng chục tỷ đồng, thậm chí những viên đá quý hiếm còn được bán với giá hàng chục triệu USD tại các phiên đấu giá quốc tế.
Thế nhưng, điều khá nghịch lý là trong thế giới đầu tư chuyên nghiệp, kim cương gần như không được xem là một loại tài sản để phân bổ vốn. Từ các quỹ đầu tư đến những nhà đầu tư cá nhân giàu kinh nghiệm, rất hiếm người coi kim cương là một cấu phần trong danh mục đầu tư dài hạn.
Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân.
Không có mức giá chuẩn như vàng hay cổ phiếu
Khác với vàng, loại tài sản gần như có chung một mức giá trên toàn cầu tại từng thời điểm, kim cương không có một mức giá giao dịch thống nhất.
Giá của mỗi viên kim cương phụ thuộc đồng thời vào rất nhiều yếu tố như trọng lượng (carat), màu sắc, độ tinh khiết, giác cắt, độ phát quang, giấy chứng nhận, nguồn gốc khai thác... Chỉ cần một khác biệt rất nhỏ ở một trong các tiêu chí này cũng có thể khiến giá thay đổi hàng chục phần trăm.
Theo Viện Đá quý Mỹ (Gemological Institute of America - GIA), không có hai viên kim cương tự nhiên nào hoàn toàn giống nhau. Vì vậy, việc định giá luôn cần chuyên gia thẩm định thay vì chỉ nhìn vào bảng giá niêm yết.
Trong ngành kim cương, bảng giá tham khảo nổi tiếng nhất là Rapaport Price List. Tuy nhiên, đây chỉ là mức giá tham chiếu dành cho giới kinh doanh. Giá giao dịch thực tế có thể cao hoặc thấp hơn đáng kể tùy từng viên đá.
Chính sự thiếu chuẩn hóa này khiến kim cương rất khó trở thành một tài sản đầu tư đại chúng.
Thanh khoản thấp, mua thì dễ nhưng bán lại rất khó
Một trong những tiêu chí quan trọng nhất của một tài sản đầu tư là khả năng chuyển đổi thành tiền mặt. Vàng có thể bán ở hàng nghìn cửa hàng. Cổ phiếu có thể bán ngay trên sàn giao dịch. Chứng chỉ quỹ có thể được quỹ mua lại.
Trong khi đó, với kim cương, việc bán lại thường không hề đơn giản. Người sở hữu kim cương phải bán thông qua các cửa hàng trang sức, đại lý thu mua hoặc nhà đấu giá, rất khó thực hiện giao dịch giữa các cá nhân.
Đáng chú ý, mức giá thu mua thường thấp hơn khá nhiều so với giá mua ban đầu.
Theo các chuyên gia trong ngành đá quý, giá bán lẻ kim cương thường đã bao gồm chi phí chế tác, marketing, phân phối và lợi nhuận của nhà bán lẻ. Những khoản chi phí này gần như không được hoàn lại khi bán ra. Điều đó đồng nghĩa người mua có thể mất ngay một tỷ lệ đáng kể giá trị chỉ sau khi hoàn tất giao dịch.
Khó xác định giá trị thực
Nếu một doanh nghiệp có thể được định giá dựa trên lợi nhuận, dòng tiền hoặc tài sản; vàng có thể định giá dựa trên giá giao dịch quốc tế thì kim cương lại không có phương pháp định giá phổ quát như vậy.
Ngay cả những chuyên gia nhiều kinh nghiệm đôi khi cũng đưa ra các mức định giá khác nhau cho cùng một viên kim cương. Điều này khiến nhà đầu tư cá nhân rất khó xác định liệu mình đang mua đắt hay mua rẻ.
Rủi ro càng lớn hơn đối với những người không có kiến thức chuyên môn khi thị trường xuất hiện không ít trường hợp giấy chứng nhận giả, kim cương đã qua xử lý hoặc kim cương tổng hợp được bán với giá của kim cương tự nhiên.
Thị trường còn chịu áp lực từ kim cương nhân tạo
Một yếu tố mới khiến sức hấp dẫn đầu tư của kim cương tự nhiên giảm đáng kể là sự phát triển nhanh chóng của kim cương nhân tạo (lab-grown diamond).
Theo Bain & Company, công nghệ sản xuất ngày càng hoàn thiện đã giúp giá kim cương nhân tạo liên tục giảm trong những năm gần đây, trong khi chất lượng gần như tương đương kim cương tự nhiên nếu chỉ quan sát bằng mắt thường.
Điều này làm thay đổi cung - cầu trên thị trường trang sức và tạo thêm áp lực đối với giá kim cương tự nhiên ở nhiều phân khúc. Nhiều chuyên gia cho rằng sự phổ biến của kim cương nhân tạo khiến việc kỳ vọng kim cương tự nhiên sẽ tăng giá mạnh trong dài hạn trở nên khó khăn hơn trước.
Kết luận
Hội đồng vàng thế giới (World Gold Council) từng chỉ ra rằng vàng được nhiều tổ chức đầu tư nắm giữ không chỉ vì khả năng lưu giữ giá trị mà còn nhờ tính thanh khoản cao, thị trường minh bạch.
Kim cương lại không đáp các tiêu chí này. Thị trường nhỏ hơn nhiều, thiếu tính chuẩn hóa, thanh khoản hạn chế và chi phí giao dịch cao, khiến các nhà đầu tư, tổ chức gần như đứng ngoài.
Điều đó không đồng nghĩa rằng kim cương không có giá trị. Đối với nhiều người, kim cương vẫn là món trang sức cao cấp, tài sản lưu giữ qua nhiều thế hệ hoặc vật phẩm sưu tầm mang giá trị tinh thần và tính khan hiếm.
Tuy nhiên, xét dưới góc độ đầu tư tài chính, phần lớn chuyên gia đều đồng ý rằng kim cương chưa phải là một loại tài sản tối ưu để đưa vào danh mục dài hạn. Trong thế giới đầu tư, một tài sản không chỉ cần có giá trị cao, mà còn phải dễ định giá, dễ giao dịch và có tính thanh khoản đủ lớn. Đây lại chính là những điểm mà kim cương vẫn còn thiếu.
