Từ Singapore đến Brussels, các nhà lãnh đạo thế giới đang theo dõi sát cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, nơi những quyết định về thương mại, công nghệ, Đài Loan, năng lượng và địa chính trị có thể tạo ra tác động vượt xa quan hệ song phương Mỹ - Trung.
Cuộc gặp có thể định hình lại cục diện kinh tế - địa chính trị toàn cầu
Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp nhau tại Bắc Kinh vào thứ Năm tuần này (14/5), hai nhà lãnh đạo cùng ê-kíp của mình dự kiến sẽ rà soát một loạt vấn đề có phạm vi rất rộng, từ thương mại, công nghệ, kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, Đài Loan, chiến tranh Iran cho đến trí tuệ nhân tạo (AI).
Đây không chỉ là một cuộc gặp song phương. Với quy mô ảnh hưởng của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, mọi tín hiệu từ hội nghị thượng đỉnh Trump - Tập đều có thể tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng, giá năng lượng, dòng vốn đầu tư, cán cân thương mại và an ninh khu vực tại châu Á - Thái Bình Dương, châu Âu và Trung Đông.
Quyết định của Trung Quốc đình chỉ xuất khẩu nhiều loại đất hiếm và nam châm liên quan, cùng lệnh cấm đối với chất bán dẫn của Nexperia China, đã làm đảo lộn các chuỗi cung ứng có vai trò then chốt đối với ngành ô tô toàn cầu.
Hệ quả không chỉ dừng ở kinh tế, mà còn lan sang chính trị tại châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc, những khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn cung linh kiện, vật liệu và thị trường Trung Quốc.
"Gần như tất cả mọi người đều có lợi ích liên quan đến kết quả của cuộc gặp này", ông Chad Bown, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, nhận định.
Điều đó lý giải vì sao các nhà lãnh đạo và giới hoạch định chính sách từ Singapore đến Brussels sẽ theo dõi chặt chẽ diễn biến tại Bắc Kinh, nơi những quyết định có thể để lại hệ quả sâu rộng đối với chính họ được đưa ra.
Trước thềm hội nghị, cả Washington và Bắc Kinh đều gia tăng sức ép lẫn nhau. Mỹ cáo buộc Trung Quốc tiến hành các chiến dịch ở "quy mô công nghiệp" nhằm đánh cắp công nghệ AI của Mỹ. Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh yêu cầu các doanh nghiệp không tuân thủ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với dầu mỏ Iran, đồng thời tiếp đón Ngoại trưởng Iran trong một chuyến thăm vào tuần trước.
Quỹ đạo tương lai của quan hệ Mỹ - Trung, theo hướng hợp tác hay đối đầu, sẽ tạo ra hệ quả rất lớn đối với kinh tế toàn cầu.
"Toàn thế giới sẽ hy vọng rằng hai nhà lãnh đạo có thể đạt được thỏa thuận ít nhất trên một số vấn đề, đồng thời tìm ra cách ngăn căng thẳng tiếp tục leo thang ở những vấn đề còn lại", ông Eswar Prasad, giáo sư kinh tế tại Đại học Cornell, nói với CNBC.
Theo ông Prasad, kết quả cuộc gặp có thể tạo ra những hệ lụy lớn đối với thương mại toàn cầu, địa chính trị và "sự sống sót của trật tự dựa trên luật lệ". Ngược lại, một hội nghị thượng đỉnh căng thẳng, khiến bất đồng sâu sắc hơn, có thể kéo dài tình trạng biến động kinh tế - địa chính trị, làm suy yếu thương mại và tăng trưởng toàn cầu.
Cuộc gặp này ban đầu được lên kế hoạch vào tháng 3, nhưng đã bị trì hoãn sau khi Mỹ bị cuốn vào cuộc chiến ở Iran, cuộc chiến gây ra cú sốc năng lượng nghiêm trọng nhất trong lịch sử thế giới.
Ông Trump cũng đã phát tín hiệu mong muốn ông Tập thăm Washington vào cuối năm nay. Nếu diễn ra, đây sẽ là chuyến thăm Washington đầu tiên của nhà lãnh đạo Trung Quốc trong 10 năm.
Không chỉ riêng cuộc gặp Trump - Tập, cả tuần này được dự báo sẽ có nhiều diễn biến đáng chú ý. Trước hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh, Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong và Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent sẽ gặp nhau tại Hàn Quốc vào thứ Tư (13/5) để thảo luận các vấn đề kinh tế và thương mại.
Theo ông Gabriel Wildau, Giám đốc điều hành tại công ty tư vấn rủi ro chính trị Teneo, hai bên có thể tìm cách bảo đảm rằng những leo thang gần đây, trong đó có các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với các nhà máy lọc dầu Trung Quốc mua dầu thô Iran và các biện pháp đáp trả chưa từng có từ Bắc Kinh, không làm đổ vỡ thỏa thuận đình chiến đạt được tại Hàn Quốc hồi năm ngoái.
Đài Loan là điểm rủi ro lớn nhất
Một trong những vấn đề nhạy cảm nhất tại hội nghị là Đài Loan. Cả Mỹ và Trung Quốc đều cho biết vấn đề này sẽ nằm ở vị trí hàng đầu trong chương trình nghị sự.
Bắc Kinh được cho là đã gây sức ép để chính quyền Trump thu hẹp các cam kết an ninh và điều chỉnh chính sách chính thức của Mỹ đối với hòn đảo này. Trung Quốc, vốn luôn coi Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình, từ lâu chỉ trích việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Bắc.
Theo bà Bonnie Glaser, Giám đốc chương trình Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tại Quỹ German Marshall của Mỹ, bất kỳ sự mềm hóa nào trong ngôn từ của ông Trump, kể cả ở mức mơ hồ, cũng sẽ là "kết quả gây bất ổn nhất" của hội nghị thượng đỉnh.
Bà Glaser cảnh báo, một thỏa thuận ngầm hoặc công khai, trong đó Washington dường như nhượng bộ Bắc Kinh về phạm vi ảnh hưởng đối với Đài Loan để đổi lấy các nhượng bộ ở lĩnh vực khác, có thể khuyến khích Trung Quốc có những bước đi quyết đoán hơn nhằm bào mòn quyền tự chủ của Đài Loan.
Trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 30/4, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị mô tả Đài Loan là "điểm rủi ro lớn nhất" trong quan hệ song phương, đồng thời hối thúc Washington "giữ lời hứa và đưa ra những lựa chọn đúng đắn để mở ra không gian mới cho hợp tác Trung - Mỹ".
Từ góc nhìn khu vực, bất kỳ thay đổi nào trong cách Washington phát tín hiệu về Đài Loan cũng có thể tác động đến tính toán an ninh của Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước Đông Nam Á.
Đông Nam Á đứng trước thế cân bằng mong manh
Đông Nam Á là một trong những khu vực chịu tác động trực tiếp từ kết quả hội nghị. Theo ông Stephen Olson, nghiên cứu viên cao cấp thỉnh giảng tại Viện ISEAS - Yusof Ishak (Singapore), các chính phủ trong khu vực sẽ theo dõi chặt chẽ bất kỳ sự thay đổi đáng kể nào trong mức thuế của Mỹ áp lên hàng hóa Trung Quốc so với hàng xuất khẩu của chính họ.
"Nếu mức thuế đối với hàng xuất khẩu Trung Quốc giảm, cơ sở kinh doanh cho việc dịch chuyển sản xuất từ Trung Quốc sang các quốc gia như Việt Nam cũng sẽ giảm theo", ông Olson nói.
Nhận định này đặc biệt đáng chú ý đối với các nền kinh tế đang hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc. Trong nhiều năm qua, căng thẳng thương mại Mỹ - Trung đã thúc đẩy các tập đoàn đa quốc gia đa dạng hóa địa điểm sản xuất, mở rộng hiện diện tại Đông Nam Á.
Bên cạnh thương mại, Eo biển Hormuz cũng là vấn đề lớn đối với Đông Nam Á. Các quốc gia trong khu vực phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ từ Vùng Vịnh, vì vậy đã chịu tác động nặng nề từ cú sốc năng lượng do xung đột Trung Đông gây ra. Giới chức Singapore nhiều lần cảnh báo về tổn thất kinh tế, đồng thời kêu gọi bảo đảm quyền tự do lưu thông qua tuyến hàng hải chiến lược này.
Nếu ông Trump và ông Tập đạt được thỏa thuận về một nỗ lực chung nhằm mở lại eo biển, điều đó có thể mang lại sự giảm nhẹ trong ngắn hạn đối với tình trạng căng thẳng năng lượng. Tuy vậy, một số nhà phân tích cho rằng khả năng này vẫn còn xa vời, nhất là trong bối cảnh lợi ích của Mỹ, Trung Quốc, Iran và các nước Vùng Vịnh còn nhiều khác biệt.
Nhật Bản và EU có thể chịu thiệt từ một thỏa thuận Mỹ - Trung
Với Nhật Bản và Liên minh châu Âu (EU), thành công của hội nghị thượng đỉnh Trump - Tập không nhất thiết đồng nghĩa với kết quả tích cực.
Theo ông Matt Gertken, chiến lược gia trưởng tại BCA Research, một thỏa thuận năng lượng tiềm tàng, trong đó Bắc Kinh đồng ý mua thêm dầu mỏ và khí tự nhiên của Mỹ, có thể đẩy giá hàng hóa cơ bản toàn cầu lên cao. Điều này sẽ làm gia tăng chi phí đầu vào đối với các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn như Nhật Bản và nhiều nước châu Âu.
Ngoài ra, bất kỳ tiến triển nào về thương mại, bao gồm các cam kết của Trung Quốc về đầu tư trực tiếp vào nền kinh tế Mỹ, cũng có thể lấn át thị phần của Nhật Bản và châu Âu.
Nga theo dõi sát tín hiệu từ Bắc Kinh
Hội nghị thượng đỉnh Trump - Tập cũng sẽ được theo dõi sát sao tại Moscow, nơi sự ủng hộ từ Trung Quốc ngày càng trở nên quan trọng đối với Nga.
Cuộc gặp trực tiếp gần nhất giữa ông Trump và ông Tập, diễn ra vào tháng 10/2025 tại Hàn Quốc, đã thúc đẩy giới chức Nga nhanh chóng tái khẳng định quan hệ liên minh với Bắc Kinh. Điều đó cho thấy Moscow đặc biệt nhạy cảm với bất kỳ tín hiệu xích lại gần nhau nào giữa Mỹ và Trung Quốc.
"Nga sẽ lo ngại trước một sự cải thiện tổng thể trong quan hệ Mỹ - Trung", ông Dennis Wilder, cựu quan chức tình báo Mỹ và giáo sư tại Đại học Georgetown, nhận định.
Theo ông Wilder, một trong những kết quả có thể có của hội nghị là Trung Quốc giảm mức độ hỗ trợ đối với nỗ lực chiến tranh của Nga tại Ukraine. Nếu điều này xảy ra, cán cân chiến lược tại châu Âu có thể chịu tác động đáng kể.
Tổng thống Nga Vladimir Putin dự kiến thăm Bắc Kinh vào tuần tới, chỉ vài ngày sau khi ông Trump rời Trung Quốc. Chuyến đi này được nhìn nhận là động thái nhằm tái khẳng định quan hệ Nga - Trung.
Quang Minh
